Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

آسيا، كارافزار خرد و آرد كردن گندم و جو و برخي دانه‌هاي گياهي.

از آسيا براي خرد و نرم كردن سنگ نمك و گچ و گرفتن روغن و شيره از دانه‌هاي روغني استفاده مي‌كنند.

واژة آسيا مخفف آسياب و در آصل آسْ آب (آس: سنگ) بوده كه در تحول فونتيكي زبان به صورت آسياب و آسيا، يعني سنگي كه با آب مي‌گردد، در آمده است. بعدها آسيا را برابر و به معناي آس گرفته و آس گردنده با آب، باد، دست و ستور... را به ترتيب آسياي آبي، آسياي بادي، آسياي دستي و آسياي ستوري و ... گفته‌اند.1

آسيا از كهن‌ترين دستاوردهاي صنعتي انسان بوده است. بنابر برخي روايت‌هاي افسانه‌اي اسلامي، آدم نخستين سازندة سنگ آسيا بود و آسيا كردن با آن را آموخت.2 كشف سنگ‌هاي آسيا در كاوش‌هاي تپه حصار دامغان3 پيشينة كاربرد اين كارافزار را به زمان پيش از تاريخ مي‌رساند. احتمالاً ساده‌ترين آسيايي كه انسان براي خرد كردن دانه‌ها به كار برد دو سنگ ناسفته بود، كه يكي را بر روي ديگري مي‌غلتاند تا دانه‌ها را در ميان آن دو خرد كند.4 هنوز نمونة اين كارافزار ابتدايي در ميان برخي ايلات و عشاير ايران، از جمله لرهاي كهگيلويه به كار مي‌رود.5 بعدها انسان از نيروي آب، باد و ستور در گرداندن سنگ‌هاي آسيا استفاده كرد.

 

مآخذ:

  1. شمس‌قيس‌رازي، محمد. المعجم. به كوشش محمد قزويني و محمدتقي مدرس‌رضوي، تهران: دانشگاه تهران، 1338، ص 305؛ تتوي، عبدالرشيد. فرهنگ رشيدي. به كوشش محمد عباسي، ج 1، ذيل آس، ص 111.
  2. نيشابوري، ابراهيم بن منصور. قصص‌الانبياء. تهران: بنگاه ترجمه و نشر كتاب، 1340، ص 23-24؛ بلعمي، ابوعلي‌محمد. تاريخ بلعمي. به كوشش محمدتقي بهار و محمدپروين گنابادي، تهران: ادارة كل نگارش وزارت فرهنگ، 1341، ص 86.
  3. ويلسن، كريستي. تاريخ صنايع ايران. ترجمة عبدالله فريار، تهران: بي ناشر، 1317، ص 30-31.
  4. يادداشت مؤلف.
  5. بلوكباشي، علي. «ايل بهمئي»، هنر و مردم. ش 36 (1344)، تهران: وزارت فرهنگ و هنر، ص 25.

    تلخيص: بلوكباشي، علي. «آسيا»، دايرةالمعارف بزرگ اسلامي. تهران: 1367، ج 1، ص 371-373.

علی بلوکباشی