Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

آقا رضا عكاسباشي، (ز 1259- 1307ق/ 1843- 1889م) پيشخدمت خاصه و عكاس رسمي دربار ناصرالدين شاه و نخستين عكاس حرفه‌اي در تاريخ عكاسي ايران. آقا رضا عكاسباشي كه با لقب‌هاي آجودان مخصوص و اقبال‌السلطنه نيز ناميده مي‌شد، در تهران به دنيا آمد. او فرزند آقا اسمعيل جديدالاسلام و برادر ميرزا علينقي حكيم‌الممالك يكي از پزشكان مخصوص ناصرالدين شاه و از غلام بچه‌ها و پيشخدمت‌هاي ناصرالدين شاه بود. به خاطر داشتن هوش و استعداد مورد توجه شاه قرار گرفت. اعتمادالسلطنه شرح عكاس شدن او را چنين آورده است:

«... چون خاطر خطير همايون به رواج و ترقي اين علم [عكاسي] تعلق گرفت، خود ذات ملكوتي صفات... بر اين علم اطلاع يافته بر آن شدند كه يكي از چاكران دربار حضرت شاهنشاهي و خاصان همايون نيز در اين فن مهارتي تمام يابد كه سَفَراً و حَضَراً به موجب امر ملوكانه آشنا و غريبه و ابنيه و آثار قديمه را عكس‌ بردارد و خاطر مبارك را در اوقات فراغت بدان مشغول سازد. پس آقارضا پيشخدمت خاصه كه امروز [1295ق] آجودان مخصوص حضور و خازن صرف جيب و محل وثوق و اعتماد و از خانه‌زادان حقيقي است به آموختن اين علم شريف، بر حسب امر همايون مأمور گشت و چندي برنيامد كه از يُمن توجهات ملوكانه در اين علم تكميل يافت و شناسايي كامل حاصل نمود و خاطر مبارك خسرواني از اين معني خرسند گشته مشاراليه را به عواطف ملوكانه مفتخر ساخته و از براي انتشار اين علم و وسعت‌ در اين عمل، يكي از عمارات مخصوص پادشاهي را مخصوصاً عكاسخانة مباركه فرموده كه گاهي از كارها فراغت حاصل مي‌فرمودند، براي تماشا و ترقي اين عمل به آن‌جا تشريف مي‌بردند. در اسفار بزرگ مثل سفر خراسان و مازندران و كربلاي معلّي، عكس جميع اماكن و ابنيّه قديمه و آثار ؟ را عكس برداشته و مرقع ساخته به حضور مباركه تقديم مي‌نمودند. كه الآن هم در حضور همايون است».1

 

مآخذ:     

  1. اعتماد‌السلطنه، محمدحسن‌خان. مرآت‌البلدان. چاپ سنگي، 1295ق، ج3، ص22-21.
محمدرضا طهماسب‌پور