Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

آقاسي، ميرزا عباس، مشهور به حاجي ميرزا آقاسي (1198-1265ق / 1784-1849م) از طايفة بيات ايرواني، مربي، مرشد و صدراعظم محمدشاه قاجار. در ايروان (پايتخت كنوني ارمنستان) تولد يافت و پس از تحصيلات مقدماتي، همراه پدرش ميرزا مسلم به عتبات رفت و در محضر ملا عبدالصمد همداني به آموختن فقه و اصول و حكمت و عرفان پرداخت و پس از بازگشت در آذربايجان به خدمت قائم مقام* اول در آمد.1 اندك اندك با دربار عباس ميرزا رابطه پيدا كرد و تربيت محمد ميرزا (محمد شاه* آينده) را بر عهده گرفت و همين ارتباط و علاقه‌مندي موجب ترقي وي و رسيدن به مقام صدارت گرديد. ازدواج او با دختر فتحعلي شاه* (عمة محمدشاه) نيز قدرت وي را فزوني داد تا آنجا كه «شخص اول مملكت»2 ناميده شد.

حاجي ميرزا آقاسي در دورة زمامداري به همكاري انگليس و گاه روس متهم گرديد و زماني نيز او را به دور از اين وابستگي‌ها دانسته‌اند. اگر چه نشر نخستين روزنامه در زمان او بود،3 ليكن وي به خودمحوري و دور كردن رقيبان از مسند قدرت و حيف و ميل خزانه نيز شناخته شده و همزمان از كوشش‌هاي او در امور نظامي و كشوري و اصلاح كشاورزي و آب‌رساني4 و آبياري و اعزام محصلان به خارج از كشور5 و كوشش در زمينه‌هاي فرهنگي ياد شده است.6

حاج ميرزا آقاسي پس از مرگ محمد شاه آن سان مورد بغض و كينة شاهزادگان و دست‌اندركاران حكومت قرار گرفت كه نتوانست در ايران اقامت كند و با آنكه كلية املاك و دارايي‌هاي او به دولت رسيد، تبعيدگونه عازم عتبات شد و در 67 سالگي درگذشت.7

نيزنك: قاجاريه

 

مآخذ:

  1. اعتمادالسلطنه، محمدحسن خان. صدرالتواريخ. به كوشش محمد مشيري، تهران: وحيد، 1349، ص 154.
  2. سپهر، محمدتقي (لسان الملك). ناسخ‌التواريخ. تهران: اسلاميه، 1344، ج 2، ص 247.
  3. آدميت، فريدون. اميركبير و ايران. تهران: خوارزمي، 1361، ص 369.
  4. آوري، پيتر. تاريخ معاصر ايران. ترجمة محمد رفيعي مهرآبادي، تهران: عطايي، 1363، ج 1، ص 120.
  5. ساساني، خان ملك. سياستگران دورة قاجار. تهران: بابك، 1338، ص 126.
  6. سعادت‌نوري، حسين. زندگي حاجي ميرزا آقاسي. تهران: وحيد، 1356، ص 113.
  7. مستوفي، عبدالله. شرح زندگاني من. تهران: زوار، 1334، ج 1، ص 48.
مهدی ابوالحسنی ترقی