Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

آيَتُ‌الله، يا آيةالله (نشانة خداوند) عالي‌ترين عنوان براي فقيهان و مراجع بزرگ شيعه. اين عنوان، نخست به‌طور خاص براي علامة حلي (وفات 676 ق) به‌كار رفت1 و تا قرن‌ها در متون شيعه، مختص او بود و كمتر براي ديگران به كار مي‌رفت. از اوايل سدة 14 ق / 20 م عنوان آيت‌الله براي مراجع قدر اول شيعه رفته رفته به‌كار رفت. سيد مهدي بحرالعلوم، سپس شيخ مرتضي انصاري، شيخ حسين نجف و سيد محمدحسن شيرازي و سرانجام در عصر مشروطيت آخوند ملاكاظم خراساني، حاج ميرزا حسين ميرزا خليل، شيخ عبدالله مازندراني و مجتهدان بزرگ ديگر آيت‌الله خوانده شدند.2 پيش از آن همه مراجع حجت‌الاسلام خوانده مي‌شدند، پس از تشكيل حوزة علمية قم توسط مرحوم شيخ عبدالكريم حائري و مركزيت‌يافتن آن (1340 ق / 1922 م) شماري از فقهاي بزرگ كه در آن گرد آمدند، همه آيت‌الله لقب يافتند؛ لذا اكنون معدودي از برجسته‌ترين فقهايي كه در مقام مرجعيت قرار مي‌گيرند، آيت‌الله العظمي ناميده مي‌شوند.

 

مآخذ:

  1. ابن حجر عسقلاني. لسان الميزان. بيروت: 1290 ق، 2/317.
  2. نوري، حسين. مستدرك الوسائل. تهران: 1382، 2/397، 3/222؛ ناظم‌الاسلام كرماني، محمد. تاريخ بيداري ايرانيان. به‌كوشش علي‌اكبر سعيدي سيرجاني، تهران: 1362، 88.
    تلخيص: مقالة «آيت‌الله»، نوشتة محمدعلي موسوي. دايرةالمعارف بزرگ اسلامي. 1374، 2/260
    تلخیص‌کننده: سیدحسن امین