Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

ابنِ مُقَفَع، روزبه (‏‏‎‎‍ (ح 106ـ142ق / 724-759م)، نويسنده و مترجم كتاب‌هاي زبان پهلوي به عربي.

روزبه فرزند دادويه، نويسندة ايراني تبار عرب زبان در جور (فيروزآباد) فارس به دنيا آمد.1 در كودكي با پدرش به بصره رفت. زندگي دبيري خود را در دولت بني اميه آغاز كرد و پس از روي كار آمدن بني عباس، به عيسي بن علي عموي سفّاح و منصور عباسي پيوست و ظاهراً به دست او مسلمان شد.2 گويا در همين اوقات با ابوجعفر منصور خليفة عباسي آشنايي يافت و براي وي به ترجمة كتاب‌هاي علمي و ادبي بسياري از پهلوي به عربي دست زد. سرانجام به اتهام زندقه توسط سفيان بن معاويه شكنجه و به قتل رسيد.3 او يكي از دانشمندان زبان پهلوي بود. ابن مُقله (د 328ق / 940م) و ابن خلدون (د 808ق / 1405م) نيز تسلط او را به زبان عربي ستوده اند.4

از آثار مهم ترجمة او از پهلوي به عربي كليله و دمنه و خداي‌نامه است.5

از ديگر آثارش: ادب الصغير، ادب الكبير، الدرة اليتيمة، آيين نامه، كتاب مزدك، كتابالتاج، نامة تنسر به گشنسب و رسالة الصحابه را مي توان نام برد.6 احتمالاً وي همچنين برخي از كتاب‌هاي منطقي ارسطو را كه ايرانيان در نهضت دورة انوشيروان از يوناني به پهلوي ترجمه كرده بودند، به عربي برگرداند.7

مآخذ:

  1. مصاحب، غلامحسين. دايرةالمعارف فارسي. تهران: جيبي، 1356، ج 2، ص 1674.
  2. انزابي‌نژاد، رضا. مقدمه بر گزيدة كليله و دمنه. تهران: جامي، 1372، ص 7.
  3. صفا، ذبيح‌الله. تاريخ ادبيات در ايران. تهران: فردوسي، 1363، ج 1، ص 186.
  4. براون، ادوارد. تاريخ ادبي ايران. ترجمة علي پاشاصالح، ‌تهران: اميركبير، 1356، ج 1، ص 401.
  5. خانلري (كيا)، زهرا. فرهنگ ادبيات فارسي. تهران: بيناد فرهنگ ايران، 1348، ص 412.
  6. انزابي‌نژاد. همان. ص 9 و 10.
  7. اقبال آشتياني، عباس. تاريخ مختصر ادبيات ايران. به كوشش ميرهاشم محدث، تهران: هما، 1376، ص 105.