Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

ابن‌مِيْثَم، كمال‌الدين ميثم بن علي بحراني، متكلم، محدث و فقيه پرآوازة شيعه سدة 7ق / 13م. از زندگاني وي اطلاع چنداني نداريم جز اين‌كه گفته‌اند در 636ق / 1239م زاده شد1 و در محضر ابوالسعادات عبدالقاهر اصفهاني و كمال‌الدين علي بحراني شاگردي كرد2 وي با خواجه نصيرالدين طوسي هم روزگار بود و گفته‌اند كه خواجه از ابن‌ميثم فقه آموخت و او نيز نزد خواجه كلام مي‌خواند3 شهرت عمدة ابن‌ميثم در كلام است و حتي در شرحي كه بر نهج‌البلاغه نوشته است صبغة كلامي و فلسفي كاملاً برجسته است. در مجموع حدود 30 اثر به وي نسبت داده‌اند. سبك و سياق نوشته‌هاي وي به شيوة خواجه طوسي در تجريد الاعتقاد، بسيار نزديك است و بر خلاف علامه حلي، بيشتر عقل‌گراست تا نقل‌گرا. ابن‌ميثم معرفت و شناخت خدا را عقلاً واجب مي‌داند و بر آن است كه اين معرفت نبايد مقلّدانه و برآمده از نقل باشد4 گويا وي در باب اثبات صانع نظر مبتني بر عقل معتزله را بر اشاعره ترجيح داده است5 دربارة حشر و معاد نيز پيرو ابوالحسن بصري است كه مي‌گفت اجزاي اصلي پيكر انسان كه تحول و تغيير نمي‌پذيرد محشور خواهد شد.6 دربارة تاريخ وفات و مدفن او اختلاف نظر وجود دارد ولي از آن‌جا كه وي در 681 تأليف الشرح الصغير نهج‌البلاغه را به پايان رساند7 مي‌بايست پس از تاريخ، در گذشته باشد قبر وي در دو جاي: الدونج يا هلتا در ماحوز بحرين ذكر كرده‌اند.8

مآخذ:

  1. ماحوزي بحراني، سيلمان. فهرست آل‌بويه و علماء البحرين. به كوشش احمد حسيني و محمد مرعشي، قم: 1404ق، ص69.
  2. افندي‌اصفهاني، عبدالله. رياض العلما. به كوشش محمود مرعشي و احمد حسيني، قم: 1401ق، ص5/277.
  3. خوانساري، محمدباقر. روضات الجنات. تهران: 1382ق/ 1962م، ص6/302.
  4. ابن‌ميثم، قواعد المرام في علم الكلام. به كوشش احمد حسيني، قم: 1398ق، ص28.
  5. همان. ص63، 82، 84.
  6. همان. ص139- 144.
  7. آقا بزرگ. طبقات اعلام الشيعه. قرن 7، به كوشش علي‌نقي منزوي، بيروت: 1972م، ص188.
  8. نوري، ميرزاحسين. مستدرك الوسائل. تهران: 1388- 1321ق، ص3/461؛ نامة دانشوران. قم: دارالفكر، ص3/287.
سیدجعفر سجادی
تلخیص‌کننده: امیرحسین ساکت‌اف