Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

ابوالجود، محمد بن احمد بن ليث، رياضي‌دان بزرگ ايراني سده 4ق/10م. در قلمرو سامانيان مي‌زيست. از شاگردان صاغاني، ستاره‌شناس برجستة ايراني بود و با ابوريحان بيروني* و ابوجعفر خازن* در زمينه مسائل رياضي مكاتبه داشت. بيروني و خيام در آثار خويش از او ياد كرده اند و در منابع اروپائي نيز به عنوان رياضي داني برجسته شهرت دارد. ابوالجود پس از آموختن رياضيات و برخي دانش هاي ديگر به كارهاي ديواني پرداخت و از درس و تحقيق بازماند. در عين حال در اوقات فراغت به حل مسائل رياضي مي پرداخت.1و2و3

در روزگار ابوالجود، بحث و مناقشه بر سر برخي مسائل هندسي، مانند تقسيم دايره به 7 يا 9 جزء برابر، تقسيم زاويه به 3 جزء برابر، كه از سوي رياضي‌دانان يونان باستان مطرح شد، و تا آن دوران راه حل علمي نيافته بود، در ميان دانشمندان ايراني به شدت جريان داشت. ابوالجود محاسبه ضلع 9 ضلعي منتظم را به معادله  تحويل كرد و نيز به حل مسئله تقسيم عدد 10 به دو جزء a وb، به شرط برقراري رابطه   كه به معادله  مي‌انجامد، توفيق يافت. همچنين يك مسئله هندسي ديگر را كه بيروني به او ارجاع كرده بود، با تحويل به يك معادله درجه چهارم، و تجزيه آن به يك سهمي و يك هذلولي حل كرد.4و5 اما مهمترين كار ابوالجود، توفيق وي در تقسيم دايره به 7 جزء برابر است. هر چند ارتكاب يك خطاي كوچك در حل اين مسئله هندسي، مانع از آن شد كه اين توفيق كاملاً به نام وي ثبت شود، روشن است كه او گام اصلي را در اين راه برداشته است.6

 

مآخذ:

  1. بيروني، ابوريحان. قانون مسعودي. حيدر آباد دكن: 1373ق، ج 1، ص297.
  2. خيام. مقالة في الجبروالمقابله،  به كوشش فرانتس ووپكه، پاريس: 1851م، ص 26، 34.
  3. Suter, H., Die mathematiker und Astronomen der Araber und ihre werke, Leipzig: 1900, p 97
  4. خيام همانجا، زوتر، همانجا
  5. Sezgin, F., Geschichte des Arabischen schrifttums, Leiden: vol 3, 1970, pp 236-240.
  6. عادل انبوبا. «تسبيع الدائرة»، مجلة التاريخ العلوم العربية. حلب: ج1، 1977، ص 82 ـ92.

یونس کرامتی