Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

بيهقي، ابوالفضل (385ـ470 ق / 995ـ1075م) خواجه ابوالفضل محمد بن حسين بيهقي، تاريخنگار، نويسنده، مورخ و اديب.

تاريخنگار پرآوازة ايراني در حارث آباد بيهق (نزديك سبزوار كنوني) چشم به جهان گشود.1 پدرش حسين از خواجگان بودو  با بزرگان آن روزگار مجالست داشت. از آغاز زندگاني بيهقي اطلاع چنداني در دست نيست.2 گويند كه در نيشابور كسب دانش كرد. سپس به دربار سلطان محمود غزنوي (حك 389ـ421ق) راه يافت و نزد بونصر / ابونصر مشكان (د 431ق / 1039م)، ‌رئيس ديوان رسايل به دبيري پرداخت.3 شايستگي او نه تنها توجه بونصر، بلكه عنايت بزرگاني چون احمد حسن ميمندي و احمد عبدالصمد را به خود جلب كرد.4 پس از مرگ بونصر ‌با جانشين وي، ابوسهل زوزني ناسازگاري در پيش گرفت و از سمت خود استعفاء داد.5 در روزگار عزالدوله عبدالرشيد، غزنوي (حك 421ـ433ق) صاحب ديوان رسايل شد. اما مدتي بعد به سبب تهمت حاسدان از منصب خود بركنار شد و به زندان افتاد.5 در اثر اين رويداد، بسياري از يادداشت ها و رونوشت اسنادي را كه تهيه ديده بود، از دست داد و بعدها از اين بابت اظهار تأسف كرد.7 در 444 ق پس از يورش طغرل شاه سلجوقي بر عبدالرشيد و قتل آن سلطان، به امر طغرل شاه سلجوقي به زندان قلعه انتقال يافت.8 پس از رهايي باقي عمر را به كار تأليف و تدوين مشغول شد.9 با بسياري از فضلا و سياستمداران چون بوحنيفة اسكافي، ‌ابوالقاسم حصيري، ‌خواجه بوسعد عبدالغفار و ديگران به مصاحبت پرداخت و در تكميل تاريخش از آنان ياري گرفت.10 از آثارش مي‌توان: مقامات بونصر مشكان شامل مجموعة حكايات و اسناد؛ زينت الكتاب در شرح وظايف ديوان خانه و مهم‌تر از همه تاريخ سلسلة غزنويان را كه به تاريخ بيهقي* شهرت دارد،‌نام برد.11

 

مآخذ:

  1. مصاحب، غلامحسين. دايرةالمعارف فارسي. تهران: جيبي ، چ 3، 1381، ج 1، ص 497 (ذيل بيهقي).
  2. بيهقي، ‌ابوالفضل. تاريخ بيهقي. ‌به كوشش خليل خطيب رهبر، تهران: آفتاب ـ‌ مهتاب، چ 5، 1375، ص دوازدهم (مقدمة مصحح).
  3. صفا، ذبيح الله. تاريخ ادبيات در ايران. تهران: ابن سينا، چ 4، 1347، ج 2، ص 890.
  4. اسلامي ندوشن، ‌محمدعلي. «جهان بيني ابوالفضل بيهقي»، ‌يادنامة ابوالفضل بيهقي. ‌مشهد: دانشكدة ادبيات و علوم انساني، 1350، ص 38.
  5. مصاحب، ‌غلامحسين. همان.
  6. بياني، مهدي. كارنامة بزرگان ايران. تهران: ادارة كل انتشارات و راديو، 1340 (تاريخ مقدمه)، ص 90.
  7. وايلدمن، ‌مريلين. زمانه، زندگي و كارنامة بيهقي. ترجمة منصورة‌ اتحاديه (نظام مافي)، تهران: نشر تاريخ ايران، چ 1، 1375، ص 68.
  8. صفا، ذبيح الله، همان.
  9. همان جا.
  10. عبداللهيان، ‌حميد. جنبههاي ادبي در تاريخ بيهقي، ‌تهران: انتشارات دانشگاه اراك ، چ 1، 1381 ، ص 11 (مقدمه).
  11. وايلدمن، مريلين. همان جا.
    ابوالقاسم رادفر