Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

ابوالمَحامد غَزنَوي، ظهير الحق يا ظهير الدين ابو المحامد محمد بن مسعود غزنوي، ستاره‌شناس، فيلسوف و پزشك بنام ايراني و مؤلف كتاب مشهور كفاية التعليم به زبان فارسي. بسياري او را با شرف الدين محمد مسعودي مروزي (سدة 6ق)، رياضي‌دان و طبيعي‌دان ايراني، يا محمد بن مسعود غزنوي مؤلف البديع في النحو (اوائل سدة 5ق) اشتباه ‌كرده‌اند. به گفتة علي بن زيد بيهقي، وي حكيم، پزشك و هندسه دان فاضلي بود كه خود را در فلسفه نيز صاحب نظر مي‌دانست و از اين رو در كتاب احياء الحق  كه به نظر بيهقي نشانة كم‌مايگي او يكي او در فلسفه بوده است ـ راهي جز ارسطو و ابن سينا پيموده بود.

اثر مهم ابوالمحامد غزنوي، كفاية التعليم في صناعة التنجيم نام دارد كه در واقع تلخيص و شرح و تفصيل دو باب از كتاب التفهيم ابوريحان بيروني است؛ نخست باب «در حالهاء آسمان و زمين» و ديگر باب «احكام نجوم». گرچه ابو المحامد در اين كتاب بارها از ابوريحان با لقب «استاد» نام برده، اما چند بار  نيز با احترام بسيار، از او انتقاد كرده است. از تاريخ تولد و مرگ او اطلاعي در دست نيست، ليكن تا 549ق/ 1154م زنده بوده است.


مآخذ:

  1. كرامتي، يونس. «ابوالمحامد غزنوي»، دائرةالمعارف بزرگ اسلامي. ذيل و ترجمة انگليسي (زير چاپ).
  2. آل داوود، علي. «جهان دانش، متني علمي از قرن ششم هجري»، نامة فرهنگستان. سال دوم، شمارة دوم، شمارة پي‌درپي 6، تابستان 1375، ص 111-115.
  3. غزنوي، ابوالمحامد. كفاية التعليم في صناعة التنجيم. نسخة خطي شمارة 138 مجموعة سلطاني كتابخانة مركز دائرةالمعارف بزرگ اسلامي، برگ‌هاي 7 آ، 10ب، 11 آ، 28 آ، بويژه: 92ب.
  4. تبريزي، غضنفر. ديباچه بر صيدنة ابوريحان بيروني. به كوشش عباس زرياب، تهران: 1370.
  5. بيهقي، علي بن زيد. تتمة صوان الحكمه. به كوشش محمد شفيع، لاهور: 1351ق، ص149.
  6. بيروني، ابوريحان. التفهيم لأوائل صناعة التنجيم. به كوشش جلال‌الدين همايي، تهران: 1351.
  7. Krause, M., "Stambuler Handschriften islamischer Mathematiker", Quellen und Studien Zur Geschichte der Mathematik …, 1936, p 512.
  8. Suter, Heinrich, Die Mathematiker und Astronomen der Araber und ihre Werke, Leipzig, 1900.

 Krenkow, F., "Abu'R-Raihan Al-Beruni", Islamic Culture, Heydarabad, 1932, vol VI. P 532.

                                                                                                                                                                             یونس کرامتی