Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

 

ابوزید بلخی (235-322ق/849-934م)، احمد بن سهل، دانشمند جامع العلوم ایرانی، بنیان گذار مکتب جغرافیایی بلخ و از نخستین فراهم آورندگان نقشه‌های جغرافیایی که در پزشکی، کلام، فلسفه و ادب نیز دست داشت. اثر جغرافیایی مهم ابوزید که صور الاقالیم یا کتاب الاشکال نام داشته، کتابی مختصر و  قاعدتاً مشتمل بر نقشۀ جغرافیایی مناطق مختلف همراه با توضیحاتی چند بوده که ظاهراً به روزگار ما نرسیده و فقط به واسطۀ آثار جغرافی‌دانان دیگری که از آن بهره برده‌اند، همچون مقدسی1 و حمد الله مستوفی2، از مضمون آن آگاهی داریم. بیشتر پژوهشگران معاصر برآنند که ابواسحاق ابراهیم بن محمد فارسی، جغرافی‍دان برجسته ایرانی مشهور اصطخری، آثار خود را بر اساس صور الاقالیم ابوزید بلخی نوشته، اما مطالبی نیز بدان افزوده و ظاهراً در ساختار آن نیز تغییراتی داده و پس از وی نیز ابن حوقل، جغرافی‌دان عرب سدۀ 4ق /10م این کار را ادامه داده است.3و4و5و6و7 اثر پزشکی ابوزید مصالح الابدان و الانفس نام دارد که یک نسخه از دست نویس آن به کوشش سزگین به  صورت چاپ عکسی در فرانکفورت منتشر شده است.8

 

مآخذ:

  1. مقدسی، محمد بن  احمد، احسن  التقاسیم فی معرفة الاقالیم، به کوشش میشائیل یان دخویه، لیدن، 1906م، ص 4.
  2. موحد، صمد، «ابوزید بلخی»، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج 5 ، ص 504.
  3. De Goeje, M. J., "Die Istakhri-Balkhi Frage", ZDMG, 1957, Vol. 25, 1871, PP 42-58.
  4. Kramers, J. H., "La Question Balhi-Istahri-Ibn Hawkal et Atlas de l'Islam", Acta Orientali, Leiden, vol 10, 1932, pp 1-10.
  5. Krachkovskii, I. Yu., Izbrannye Sochineniya, Moscow/Leningrad, 1957, Vol. IV, P 194
  6. Watt, W. M., "Abu Zaid Balkhi", Encyclopaedia  Iranica, Vol 1, P 400.
  7. رضا، عنایت الله، «اصطخری»، دائرة المعارف بزرگ اسلامی ، ج 9، ص 148.
  8. موحد، صمد، «ابوزید بلخی»، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج 5 ، ص 504.

آذر آقا میرزا