Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

ابوسعيد ابوالخير (357ـ440ق / 967ـ1049م) عارف، ‌شاعر.

شيخ ابوسعيد فضل‌الله فرزند احمد / محمد بن ابراهيم / احمد ميهَنَي در ميهَنَه (ناحيه‌اي ميان سرخس و ابيورد خراسان) به دنيا آمد.1 علوم مقدماتي چون صرف و نحو و لغت را در زادگاهش آموخت. سپس به مرو رفت و مدت پنج سال نزد ابوعبدالله خضري درس فقه خواند. پس از وفات او، پنج سال ديگر درحوزة درس فقه ابوبكر قفّال مروزي (د 417ق / ؟م) شركت كرد.2 پس از 378ق / ؟م رهسپار سرخس شد و نزد ابوعلي زاهر (د 389ق/ ؟م) بن احمد فقيه به تكميل تحصيل پرداخت. بعد از مرگ زاهر، توسط لقمان سرخسي به ابوالفضل حسن سرخسي (د 414ق/ ؟م) معرفي شد.3 اين آشنايي احوالش را دگرگون كرد و او را به ترك علوم رسمي‌و گزينش تصوف كشاند.4 سپس به ميهنه بازگشت و مدت هفت سال به رياضت پرداخت. چندي پس از آن بار ديگر به ديدار ابوالفضل سرخسي شتافت. بعد از اين ملاقات به اشارة پير خود به نيشابور نزد ابوعبدالرحمن سُلمي‌صوفي پرآوازه رفت و از وي خرقة ارشاد گرفت.5 چون شيخ ابوالفضل درگذشت، ابوسعيد رهسپار آمل شد و در آن شهر به دست ابوالعباس قصاب آملي خرقة تبرك پوشيد.6 با شيخ ابوعلي سينا* (د ؟ ق) و نيز شيخ ابوالحسن ديدارهايي داشت و مكاتبه‌هايي ميان آنان صورت گرفت.7 سرانجام در زادگاهش درگذشت و در همان جا به خاك سپرده شد. مقامات اربعين / چهل مقام از جمله آثار اوست. احوال و كراماتش در كتاب‌هاي اسرارالتوحيد* و حالات و سخنان ابوسعيد توسط نوادگان وي گردآوري شده است.8 قطعات، رباعيات و ابيات پراكنده‌اي را از زبان ابوسعيد نقل كرده‌اند كه از قديم‌ترين نمونه‌هاي شعر تعليمي‌صوفيه به شمار مي‌رود.9

 

مآخذ:

  1. دانشنامة ايران و اسلام. زير نظر احسان يارشاطر، تهران: بنگاه ترجمه و نشر كتاب،‌ 2537 (1357)،‌ ج 8، ص 1048.
  2. بياني، ‌مهدي. كارنامة بزرگان ايران. تهران: ادارة كل انتشارات و راديو، 1340 (تاريخ مقدمه)، ص 138ـ 139.
  3. اثر‌آفرينان. زير نظر كمال حاج سيد جوادي، ‌با همكاري عبدالحسين نوايي‌، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگي، چ 1، 1377، ج 1، ص 168.
  4. جمال‌الدين ابوروح لطف‌الله. حالات و سخنان ابوسعيد ابوالخير. با مقدمه، تصحيح و تعليقات محمدرضا شفيعي كدكني، تهران: آگاه، چ 1، 1366، ص 8.
  5. نفيسي، سعيد. سخنان منظوم ابوسعيد ابوالخير. ‌تهران: سنايي، چ 5، 1373، ص 5.
  6. دامادي، ‌محمد. ابوسعيد نامه؛ زندگي نامة ابوسعيد ابوالخير. تهران: دانشگاه تهران، 1367، ص 3.
  7. بهار (ملك‌الشعرا)، ‌محمدتقي. سبكشناسي. ‌تهران: كتاب‌هاي پرستو، چ 4، 2536 (1356)، ‌ج 2، ص 198.
  8. اثرآفرينان. همان. ص 169.
  9. دامادي، ‌محمد. همان. ص 73.
ابوالقاسم رادفر