Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

ابو سعيد سجزي، (حدود 330-415ق)، احمد بن محمد بن عبد الجليل سجزي، رياضي‌دان و ستاره شناس بزرگ ايراني، از مردم سيستان. در سيستان زاده شد. چند سالي را در خراسان و بيشتر عمر را در شيراز و دربار آل بويه گذراند. بسياري از تأليفات خود را به نام عضدالدوله، پادشاه مشهور اين خاندان نوشت. در حدود 415ق درگذشت.(1تا5) سجزي هندسه‌داني زبردست بود و براي نخستين بار مسئلة تثليث زاويه را از روشي به جز هندسة متحرك (كه توسط بنوموسي پيش نهاد شده بود) با استفاده از تقاطع يك دايره و يك هُذلولي متساوي القطرين حل كرد و نامش را هندسة ثابت گذاشت (البته اين روش را نمي‌توان يك حل هندسي دانست). همچنين به گفتة ابوريحان بيروني، سجزي نخستين كسي بود كه با ساخت اسطرلاب زورقي عملاً عقيده به حركت وضعي (و نه انتقالي) كرة زمين (به جاي چرخش روزانة آسمان كه قدما به آن باور داشتند) را به كار بست.(3، 4، 6) بسياري از رسائل متعدد وي به زبان‌هاي مختلف اروپايي ترجمه شده است.(1،2،7)

 

مآخذ:

  1. قرباني، ابوالقاسم. رياضي‌دانان ايراني. از خوارزمي تا ابن سينا، تهران: 1350.
  2. همو. زندگي‌نامة رياضي‌دانان دورة اسلامي. تهران: 1375، ص 251-260.
  3. كرامتي. «ملاحظاتي در باب آراء نجومي ابوسعيد سجزي و شرف الدين مسعودي»، نامة فرهنگستان. تهران: 1376، ج 9، ص 124-130.
  4. همو. كارنامة ايرانيان. تهران: 1380، صص 101-103
  5. Suter, H, Die Mathematiker und astronomen der Araber und ihre werke, Leipzig, 1900, pp 80-81, 224.
  6. Wiedmann, "Zu den Anschauungen der Araber uber die Bewegung der Erde", Mitteilungen zur Geschichte der Mediznin und Naturwissenschaften, II, 1912, p 131.
  7. Berggren, J. L., "Al-Sijzi on the Transversal Figure", Journal for the History of Arabic Science, Aleppo, 1981, Vol V

یونس کرامتی