Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

اتابكان، برگرفته از واژة اتابك به معني «پدر امير» كه سرپرستي شاهزادگان سلجوقي را بر عهده داشتند و سلسله‌هايي با اين عنوان تشكيل دادند.

 در زمان سلجوقيان، شاهزادگان ناحيه‌اي را به عنوان تيول يا اقطاع به دست مي‌آوردند1 كه برخي غلامان ترك به عنوان سرپرست آنان را در آن ناحيه راهنمايي و مشاوره مي‌كردند كه اتابك مي‌شدند. با ضعف و سقوط سلجوقيان اتابكان حكومت‌هايي در بخش‌هايي از ايران تشكيل دادند. از آن ميان: اتابكان آذربايجان (حك622-531) (دايرةالمعارف مصاحب) كه توسط ايلدگز تأسيس شد.2 اتابكان فارس (543-686) (مصاحب) توسط سنقر بن مودود. اتابكان بوري (497-549ق) در دمشق و جنوب شام كه مؤسس آن ابن دقاق بود.3 اتابكان زنگي (521-624) (دايرةالمعارف مصاحب) در سرزمين‌هاي جزيره و شام. اتابكان هزار اسپي در لرستان (543-827ق) كه در شاخه‌هاي لر بزرگ و لر كوچك حكومت داشتند.4

 

مآخذ:

  1. مشكور، محمدجواد. تاريخ ايران زمين. تهران: 1372، اشراقي، ص200.
  2. بويل، جي. تاريخ ايران پژوهش دانشگاه كمريج. ترجمة حسن انوشه، تهران: 1366، اميركبير، ص232.
  3. باسورث، كليفورد ادموند. سلسله‌هاي اسلامي جديد. ترجمة فريدون بدره‌اي، تهران: 1381، كتاب باز، ص366.
  4. براي آگاهي بيشتر: زرياب، عباس. «اتابك» و خطيبي، ابوالفضل «اتابكان آذربايجان» و همو «اتابكان لرستان» و آل‌داود، سيدعلي «اتابكان فارس» و همو «اتابكان يزد» در دايرةالمعارف بزرگ اسلامي. تهران: 1373، بنياد دايرةالمعارف بزرگ اسلامي، ج6، ص512-481.
    کوروش صالحی