Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

اتحادية ناشران و كتابفروشان تهران، تشكلي رسمي از ناشران و كتابفروشان تهران. ايجاد تشكل‌هايي ـ هر چند غيررسمي ـ در جامعة ناشران و كتابفروشان ايران، از دوران سلطنت ناصرالدين شاه قاجار آغاز شد. صنف ناشران و كتابفروشان در اين دوره در مراحل اوليه در دو محل متمركز بوده است: نخست تيمچة سرپوشيدة حاجب‌الدوله كه به تيمچة كتابفروش‌ها مشهور بود و بعدها به خيابان ناصريه (ناصرخسرو فعلي)، منتقل گرديد و ديگري بازار بين‌الحرمين (بازار حلبي‌سازها). از بزرگان طبع و نشر آن دوران ملّا حاج محمد، حاج شيخ باقر (كه وي با درباريان ناصرالدين شاه نيز معاملة كتاب داشت)، حاج محمدحسين، حاج ميرزا علي اصغر كاشاني، ميرمحمدعلي شيرازي، حاج علي‌اكبر خوانساري، حاج شيخ‌رضا، آقا ميرزا محمود خوانساري (كه نمايندة كتابفروش‌ها در دورة نخست مجلس شوراي ملي نيز بود)، ميرزا علي فرهومند، ميرزا احمد سعادت، و ديگران را مي‌توان برشمرد.1

در تاريخ نشر و ناشران ايران، انجمني با نام انجمن ناشران و كتابفروشان نيز تشكيل گرديده است كه نشرية كتاب‌هاي ماه را در چند شماره انتشار داده است. كتابفروشان تهران در 1325 به تأسيس اتحادية صنفي نيز اقدام كردند.2

در 1337ش اتحادية ناشران و كتابفروشان تهران با رياست نصرالله سُبوحي مدير كتابفروشي مركزي و معاونت محمدعلي ترقّي مدير كتابفروشي خيام آغاز به كار كرد. از اولين گام‌هاي دورة نخست اتحاديه اخذ معافيت مالياتي براي ناشران و كتابفروشان بود. از اهم كارهاي اتحاديه قبل از انقلاب اسلامي مي‌توان به موارد زير اشاره كرد: انتشار مجلة آشنايي با كتاب و تأسيس شركت تعاوني ناشران و كتابفروشان با همت كاظم سعيدي. پس از انقلاب اسلامي، با نظارت كميتة موقت امور صنفي امام خميني و به انتخاب تعدادي از پيشكسوتان صنف، علي محمدي اردهالي مدت سه سال رياست اتحاديه را بر عهده گرفت.3

در سال‌هاي 61-71، اتحاديه حضور چنداني در صحنة حل و فصل مسائل و مشكلات صنفي نداشت و بيشتر نوعي تشكيلات كوچك اداري بود. در همين مدت سازمان كلي ناظر بر اصناف وضع روشن‌تري به خود گرفت و اتحاديه تبديل به زيرمجموعه‌اي از مجمع امور صنفي صنوف توليدي خدماتي فني شد.4

در انتخابات دورة هشتم (1371) ساختار تشكيلاتي اتحاديه به طور كلي دگرگون شد و كارهاي اجرايي آن بر اساس برنامة مصوب هيأت مديره شكل گرفت. طرح آمارگيري از اعضاء، انتشار خبرنامه، رايزني ادواري با اعضاي صنف، رفع ممنوعيت عضويت برخي ناشران، تشكيل كميسيون‌هاي تخصصي، و دادن گزارش سالانه به اعضا از مهم‌ترين برنامه‌هاي مصوب هيأت مديره در دورة نهم (1375) بود. در اين دوره، كميسيون‌هاي تخصصي عبارت بودند از: 1) كميسيون روابط عمومي و تبليغات كه نشرية گزارش كتاب را به طور ماهانه منتشر مي‌كرد؛ 2) كميسيون آموزش كه براي نخستين بار كلاس‌هاي آموزش ناشران را در كشور سازماندهي كرد؛ 3) كميسيون رفاه كه شركت تعاوني مسكن اتحاديه را تشكيل مي‌داد و با مشاركت مستقيم اعضا و كارمندان گروه‌هاي تحت پوشش و كلية داوطلبان اعم از ناشران، كتابفروشان، و موزعّان كتاب تشكيل شد؛ 4) كميسيون حل اختلاف كه از قبل نيز وجود داشته، اما فعال‌تر شده و هر هفته چند پرونده از موارد اختلاف را بررسي و حل و فصل مي‌كرد. از ديگر كميسيون‌ها مي‌توان كميسيون ارشاد و كميسيون بيمه و شهرداري را نام برد. در مرداد 1380، انتخابات دورة دهم اتحاديه نيز با شركت 226 ناشر و كتابفروش برگزار شد.5

در اين سال، اتحاديه نخستين كتاب خود را با عنوان گام‌هاي اصلي در نشر كتاب منتشر كرد.6

امروزه، اتحاديه تا حدودي به عنوان وزنه‌اي قابل اعتنا در صحنة فرهنگ كشور ظاهر شده است، اگر چه تا رسيدن به جايگاه واقعي خود راه‌ درازي در پيش دارد.

 

مآخذ:

  1. ترقي، محمدعلي. «برگي از تاريخچة ناشران و كتابفروشان»، آشنايي با كتاب. شمـ 6، اسفند 1353، ص 6-9.
  2. مصاحب، محمود. كتاب در ايران. تهران: راهنماي كتاب، 1342، ص 24.
  3. رمضان‌شيرازي، داود. «نگاهي گذرا به تاريخچة اتحاديه»، گزارش كتاب. س اول، شمـ 2، آذر 1376، ص10.
  4. قانون نظام صنفي و آئين‌نامه‌هاي اجرايي. تهران: روابط عمومي مجامع امور صنفي تهران، 1373.
  5. «نتايج انتخابات هيأت مديرة اتحادية صنف ناشران و كتابفروشان»، كتاب هفته. شمـ 9، 6 مرداد1380، ص 2.
  6. «معرفي اولين كتاب منتشر شدة اتحاديه: گام‌هاي اصلي در نشر كتاب»، گزارش كتاب. س پنجم، شمـ 43 و 44، خرداد و تير 1380، ص30.
حسن کیائیان موسوی
تلخیص‌کننده: نرگس نشاط