Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

احكام سلطانيه، عنوان عام حقوق عمومي در فقه اسلامي و نام كتاب‌هاي خاص كه در آن‌ها، احكام و قواعد خلافت، امامت، حكومت، سلطنت و قضاوت در نظام حقوق اسلامي تبيين و تدوين شده و بيش و كم تمام مباحثي كه به نحوي از انحاء با شؤون مختلف حكومت مرتبط بوده، مورد بحث قرار گرفته است. اين‌گونه مسايل كه اكنون به آن «حكم حكومتي» مي‌گويند، در صدر اسلام، چندان مطرح نبوده است، يعني در دوران خلفاي راشدين و سپس بني‌اميه، به جهت آشوب‌ها و تفرقه‌ها، فتوحات و نيز عدم ثبات سياسي، شيوه و قانونمندي خاصي براي امر حكومت و سياست وجود نداشته است.1 در مواردي كه نصي از قرآن يا سيره‌يي از پيامبر (ص) وجود داشت، به حكم لازم‌الاجرا بودن بدان عمل مي‌شد و در مواردي نيز به حسب مقتضيات زمان، شيوه‌يي خاص از سوي خليفه اتخاذ مي‌گرديد. نامة حضرت علي (ع) به مالك اشتر از مواردي است كه در آن راهنمايي‌هايي دربارة راه و رسم حكومت و رفتار حاكم آمده است.2 از اواسط عصر عباسيان، كتاب‌هاي تخصصي چندي در اين زمينه تأليف شد كه معروف‌ترين آن‌ها الاحكام السلطانيه تأليف ابوالحسن ماوردي (وفات 450 ق. / 1058 م.) است.3

 

مآخذ:

  1. امين، سيدحسن. تاريخ حقوق ايران. تهران: دايرة‌المعارف ايران‌شناسي، 1382، 190ـ 209.
  2. نك: نهج‌البلاغه. نامة 53.
  3. ماوردي. الاحكام‌السلطانيه. قم: دفتر تبليغات، 1402 ق، تمام صفحات.
    سیدحسن امین