Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

اديبالممالك (1277 ـ 1335 ق/ 1860 ـ 1917 م) اديب، شاعر و روزنامه نگار.

ميرزا محمدصادق فراهاني ملقب به اديب الممالك و متخلص به اميري فرزند حاجي ميرزا حسين فراهاني و از شاعران بزرگ دورة بيداري و مشروطيت به شمار مي‌رود.1 او از خاندان قائم مقام فراهاني*، وزير و نويسندة مشهور بود و نسبش از دو سوي به ميرزا عيسي قائم مقام اول (م 1237ق / ؟م) مي‌رسيد.2 اديب الممالك در قرية گازران از توابع عراق (اراك كنوني) زاده شد. در 14 يا 15 سالگي پدرش را از دست داد. در 1293ق / 1876م به سبب ستم و زورگويي‌هاي شاهزاده ناصرالدوله عبدالحميد ميرزا، حاكم و فرماندة سپاه اراك همراه برادرش به قم و از آنجا به تهران آمد.3 به زودي به دستگاه شاهزاده تهماسب ميرزا مؤيدالدوله راه يافت و پس از آشنايي با وزير آن شاهزاده، حسنعلي خان امير نظام گروسي (م 1317ق / ؟م)، تخلص خود را از پروانه به اميري تغيير داد. در 1314ق مظفّرالدين شاه قاجار (حك 1313ـ1324ق / ؟م) به او لقب اديب‌الممالك بخشيد. تجربه‌هاي زندگي، ‌همنشيني با رجال عهد، پيشكاري آذربايجان و مقامات مهم ديگر و مؤثرتر از همه روزنامه نويسي (انتشار روزنامة ادب در تبريز، مشهد و تهران؛ نويسندگي در روزنامة ايران سلطاني در تهران؛ همكاري با روزنامة ارشاد تركي در باكو؛ سردبيري روزنامة مجلس و جز آنها) و نيز آگاهي از اوضاع اجتماعي، دگرگوني بارزي در او پديد آورد.5 در 1327ق / ؟م در كنار مشروطه خواهان قرار گرفت و مدتي بعد در وزارت عدليه به خدمت پرداخت. سرانجام در اثر سكته در تهران درگذشت.6  تابش مهر، ديوان اشعار، مقامات اميري از جمله آثار اوست.7 شيوة شعر او مبتني بر تقليد از اسلوب قدما، به ويژه انوري است.8 ميدان هنرنمايي شاعر در قصيده است و قصايد او همه استادانه است.9

 

مآخذ:

  1. سادات ناصري، حسن. سرآمدان فرهنگ و تاريخ ايران در دورة‌ اسلامي. ‌تهران: شوراي عالي فرهنگ و هنر، 1353، بخش نخست، ص 155.
  2. تجربه كار، ‌نصرت. سبك و شعر در عصر قاجاريه. ‌تهران: چاپ مسعودسعد، 1350، ص 141.
  3. وحيد دستگردي، حسن. ديوان كامل اديب الممالك. ‌تهران: مطبعة ارمغان، 1312 ش، ص يب ـ يج (ديباچه).
  4. آرين‌پور، يحيي. از صبا تا نيما. تهران: جيبي، ‌چ 5، ‌1357، ‌ج 2، ‌ص 137.
  5. يوسفي، ‌غلامحسين. چشمة روشن. ‌تهران: علمي، چ 1، 1362، ص 348 و 349.
  6. آرين‌پور، يحيي. همان. ص 138.
  7. وحيد دستگردي، ‌حسن. همان. ص يط (ملحقات).
  8. زرين كوب، عبدالحسين. سيري در شعر فارسي. تهران: نوين، چ 1، 1363، ص 186.
  9. يوسفي، ‌غلامحسين. همان. ص 350.

    و نيز نگ: رشيد ياسمي، غلامرضا. ادبيات معاصر. ‌تهران: چاپخانة روشنايي، 1316، ص 20ـ 21؛ شكيبا، ‌پروين. شعر فارسي از آغاز تا امروز. تهران: هيرمند، چ 1، 1370، ص 233 ـ 235.
ابوالقاسم رادفر