Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین
ارژنگ.

فهرست هفت كتاب مقدس ماني معمولاً با نام ارژنگ يا اَرتَنگ همراه است كه مجموعه‌اي از نقاشي‌هاي ماني براي نشان دادن چگونگي جهان‌هاي «روشني» و «تاريكي» و جهان كنوني است.1 اما تقي زاده در ماني و دين او مي‌نويسد: انجيل زنده يا انجيل ماني كه قطعاتي از آن در آثار تورفان به دست آمده، بر 22 قسمت بر اساس 22 حرف تهجي آرامي بنا شده و ظاهراً يك جلد آلبوم تصاوير كه مبيّن مطالب كتاب بوده و در زبان پارتي آن را اردهنگ و در پارسيك ارتنگ و در كتب مانويِ چيني تصوير دو اصل بزرگ خوانده‌اند، ضميمة آن بوده است.2 مؤلف بيان الاديان مي‌نويسد: ماني كتابي به انواع تصاوير فراهم كرد كه آن را ارژنگ ماني خواندند و در خزائن غزنين موجود است. گويند اصل اين لغت معني ارثنگ با «ثاي» مثلثه بوده و«ثا» را با «زاي» فارسي بدل كرده به صورت ارژنگ درآمده است. برخي نيز گويند نام ماني ارژنگ بوده و ماني دعايي است كه او را كرده‌اند و لقب او شده است.3 آن را نگارخانه، نگارخانة ماني نقاش، نام بتخانة چين، صفحه و تختة نقاشان هم ناميده‌اند.4 نيز آورده‌اند كه اين كتاب، آلبوم گونه‌اي منسوب به ماني است كه ظاهراً مقصود ماني از تدوين آن، ‌تفهيم اساطير خلقت و احوال اخروي خلق به وسيلة تصاوير و نقوش رنگين به كساني از پيروان خود كه خواندن و نوشتن نمي‌دانسته‌اند، بوده است.5

مآخذ:

  1. زرشناس، زهره. زبان و ادبيات ايران باستان. تهران: دفتر پژوهشهاي فرهنگي، ص 100.
  2. مصاحب، غلامحسين. دايرةالمعارف فارسي. تهران: جيبي، چ 3، 1381، ج 1، ص 87.
  3. دهخدا، علي اكبر. لغت نامه. تهران: چاپخانة مجلس، 1328، ج 4، ص 1631 و 1817 (ذيل ارتنگ و ارژنگ).
  4. شاد، محمدپادشاه. فرهنگ آنندراج. زير نظر محمد دبيرسياقي، ‌تهران: خيّام، 1335، ج 1، ص 202.
  5. زرّين كوب، عبدالحسين. سيري در شعر فارسي. تهران: نوين، چ 1، 1363، ص 554.
ابوالقاسم رادفر