Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین
اسدي طوسي (ح 465 ق / 1073م)، شاعر، لغت شناس، كاتب.

حكيم ابومنصور (ابونصر) علي بن احمد اسدي طوسي از شاعران نامدار سدة 5 ق و بزرگ‌ترين حماسه سراي ايران پس از فردوسي است.1 او در طوس زاده شد. با مطالعة دواوين گذشتگان و پيدا كردن لغات ناياب در فن لغت تبحر يافت. به علوم و نظم ونثر عرب نيز آگاه بود و در رياضي، به ويژه فلسفة الهي دستي داشت.2 در آغاز شاعري به دليل انقلابات در خراسان و تسلط سلاجقه بر آن ديار و برافتادن غزنويان از آن سامان خراسان را ترك گفت و به آذربايجان رفت. در آنجا به دربار شاهان و اميراني چون امير ابودُلَف شيباني، حكمران نخجوان و امير شجاع الدوله ابوشجاع منوچهر، پادشاه شدادي ارمنستان (ح 456ـ ح 503ق / 1064-1109م) پيوست.3 سرانجام در سرخاب تبريز درگذشت و در محلي كه اكنون مقبرةالشعرا ناميده مي‌شود، به خاك سپرده شد.4

اشعار اسدي سبك او شامل معاني تازه و تركيبات غير مبتذل و ابيات مشحون به تشبيه، مجازهاي تازه و صنايع لفظي و معنوي است. از آثارش مي‌توان گرشاسب نامه كه در 458ق / 1066م به نام امير ابودلف به شيوة شاهنامة فردوسي و در حدود 9000 بيت سروده شده، قصايد مناظره (مناظرات) شامل چهار قصيده در مناظرة آسمان و زمين، مغ و مسلمان، ‌تير و كمان و شب و روز و لغت فرس، كهن‌ترين لغت‌نامه در لغات فارسي را نام برد.5 افزون بر اين، ‌اسدي در 447ق / 1055م الابنية عن حقايق الادوية ابومنصور موفق هروي را كتابت كرد.6

 

مآخذ:

  1. سادات ناصري، حسن. سرآمدان فرهنگ وتاريخ ايران. تهران: شوراي عالي فرهنگ و هنر، 1353، ج 1، ص 161.
  2. فروزانفر، بديع الزمان. سخن و سخنوران. تهران: خوارزمي‌، چ 2، 1350، ص 440ـ 441.
  3. صفا، ذبيح الله. تاريخ ادبيات در ايران. تهران: ابن سينا، چ 4، 1347، ج 2، ص 405ـ 406.
  4. خطيبي، ابوالفضل. بررسي آثار اسدي طوسي و ارتباط آنها با فرهنگ و زبان‌هاي باستاني. پايان‌نامه كارشناسي ارشد، تهران: پژوهشگاه علوم انساني، 1375، ص 21.
  5. فروزانفر. همان. ص 439، 440، 443، 449 و 453.
  6. بياني، مهدي. كارنامة بزرگان ايران. تهران: ادارة كل انتشارات و راديو، 1340، ص 106.

    و نيز نگ: اسدي طوسي، ‌ابونصرعلي. لغت فرس. به كوشش محمد دبيرسياقي، تهران: طهوري، 1336؛ همان. گرشاسب نامه. به كوشش حبيب يغمايي، تهران:‌ طهوري، چ 2، 1354.
ابوالقاسم رادفر