Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

اسرارالتوحيد يا اسرارالتوحيد في مقامات الشيخ ابي سعيد كتابي عرفاني و به فارسي در سخنان و زندگينامة‌ شيخ ابوسعيد ابوالخير* (375ـ440 ق / ؟م)، ‌عارف و شاعر نامدار ايراني.1 يكي از نوادگان شيخ به نام محمد بن منور ميهَني در اواخر سدة 6 ق / 12 م اين كتاب را به نام غياث‌الدين محمد بن سام غوري (د 599 ق) تأليف نموده.2 اسرارالتوحيد در سه باب راجع به احوالات و سخنان او در آغاز و ميانه و آخر عمر نوشته شده است. مؤلف آنچه را كه تا روزگار خويش از شيخ و عرفاي خاندان و نيز مريدان و خويشان شيخ ابوسعيد دربارة وي شنيده بود، گرد آورده و آن را با آگاهي‌هايي كه پيش‌تر جمال‌الدين ابوروح لطف‌الله ميهني ـ پسر عم شيخ ـ در تأليف حالات و سخنان ابوسعيد ابوالخير به دست داده بود، به هم پيوست.3

 اسرارالتوحيد قديم‌ترين تأليف در زندگاني اوليا و از مآخذ اصلي عطار در تذكرةالاوليا و جامي در نفحاتالانس به شمار مي‌رود.4 مي‌توان به خاطر جمله‌بندي آن ـ كه به زبان محاورة زمان خود توأم با فصاحت و بلاغت است ـ از حيث كهنگي سبك بر بسياري از آثار مهم دوره‌هاي ساماني و غزنوي رجحان داد.5 نخستين بار ژوكوفسكي[1] خاورشناس روسي اسرارالتوحيد را تصحيح كرد و آن را در پترزبورگ در 1899 م / 1317 ق به چاپ رساند. پس از او به كوشش احمد بهمنيار (تهران، 1313 ش) طبع شد. سومين چاپ آن نيز توسط ذبيح‌الله صفا (تهران، 1332 ش) صورت گرفته است.6

 

مآخذ:

1ـ طبري ، محمدعلي. زبدةالآثار ،‌تهران: اميركبير ، چ 1، 1372 ، ص 22.

2ـ بهار (ملك الشعرا) ، محمدتقي. سبك شناسي ،‌تهران: كتابهاي پرستو، چ 4، 2536 (1356)، ج 2، ص 198.

3ـ حلبي، علي اصغر. شناخت عرفان و عارفان ايراني ، تهران: زوار ، 1354 ، ص 326.

4ـ مصاحب ، غلامحسين. دايرةالمعارف فارسي ، تهران: جيبي ، چ 3، 1381، ج 1، ص 135 (ذيل اسرار التوحيد).

5ـ بهار (ملك الشعرا) ، محمدتقي. همان، ص 199.

6ـ نفيسي ، سعيد. سخنان منظوم ابوسعيد ابوالخير، تهران: سنايي ، چ 5، 1373 ، ص 1.

[1] - Zhukovskii.

ابوالقاسم رادفر