Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

اسرارنامه، كوتاه‌ترين منظومة شيخ فريدالدين عطار نيشابوري* (د 627 ق / 1230م) به شمار مي‌رود.

اين منظومه شامل 98 حكايت در 12 مقاله است.1 هر مقاله به اصلي از اصول تصوف اختصاص دارد كه به روش صوفيان براي شرح و تفصيل آن اصول، در هر مقاله‌اي حكايت‌ها و افسانه‌هاي دلكشي آورده و مشكلات كلام اين طايفه را شرح و تفسير كرده است.2 از اين نظر با حديقةالحقيقه سنايي و مخزنالاسرار نظامي شباهت دارد. مقالات اين منظومه برخي بسيار كوتاه و برخي ديگر مفصّل است. اسلوب كلّي داستان‌پردازي در اين منظومه نيز، چون منظومه‌هاي ديگر عطار مبتني بر ساده‌گويي و احتراز از تكلّف است.3 اسرارنامه بدون شك يكي از آخرين منظومه‌هاي عطار است، زيرا چندين بار در آن به پيري خود اشاره مي‌كند.4 كتاب از مدح خداوند و ستايش رسول (ص) و ثناي خلفاي چهارگانه آ‎غاز مي‌شود و به دعاي سراينده پايان مي‌پذيرد.5 گويند عطّار در 618ق / 1221م در نيشابور نسخه‌اي از آن را به جلال الدين محمد بلخي كه در آن هنگام نوجواني چهارده ساله بود، هديه داد. بنابراين، شاعر بايد پيش از اين تاريخ آن را تأليف كرده باشد. نسخه‌هاي اسرارنامه از لحاظ كميت ابيات متفاوت است.6 نسخه‌اي از آن نزديك 3100 بيت دارد و نخستين بار در 1298ش در تهران چاپ شده است.7  

 

مآخذ:

  1. صنعتي‌نيا، فاطمه. مآخذ قصص و تمثيلات مثنوي‌هاي عطار نيشابوري. زوّار، چ 1، 1369، ص 105.
  2. گوهرين، سيدصادق. مقدمه بر اسرارنامة عطار. تهران: بي نا، 1338 / 1959م، ص پنج (مقدمه).
  3. صنعتي‌نيا. همانجا.
  4. حميدي شيرازي، مهدي. «اسرارنامة عطار»، يغما. س 19 (1345)، ‌ش 8، ص 405.
  5. گوهرين. همانجا.
  6. مصاحب، غلامحسين. دايرةالمعارف فارسي. تهران: 1381، ج 1، ص 136.
  7. نفيسي، سعيد. جستجو در احوال و آثار فريدالدين عطار نيشابوري. تهران: اقبال، 1320، ص 104.

    نيز نك: ميرانصاري، ‌علي. كتابشناسي شيخ فريدالدين عطار نيشابوري. انجمن آثار و مفاخر فرهنگي، چ 1، 1374، ص 65؛ ناجي القيسي، احمد. عطارنامه (به عربي). بغداد: مكتبةالمثني، 1978 م، ‌ص 424 ـ 433.
ابوالقاسم رادفر