Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

باب، سيد علي محمد شيرازي، (محرم 1235 ـ شعبان 1266ق / نوامبر 1819 ـ ژوئيه 1850م)، مدعي بابيّت و مهدويت* و سپس آورندة آييني تازه.

علي محمد در شيراز به دنيا آمد. در 19 سالگي به كربلا رفت و نزد سيد كاظم رشتي، جانشين شيخ احمد احسايي، پيشواي مكتب شيخيه، به تحصيل علوم ديني پرداخت.1 پس از وفات سيد كاظم با اين ادعا كه «باب» يا واسطة امام زمان است، توانست در شيراز گروهي از پيروان او را گرد خويش آورد.2

وي به همراه يارانش به مكه و سپس به بوشهر سفر كرد و آنجا در 1260ق / 1844م خود را قائم منتظر خواند و پس از چندي زبان به دعوي پيامبري گشود.3 در شيراز او را دستگير كرده به مجلس مناظره‌اي با حضور علماي اسلامي بردند و به توبه واداشتند. باب پس از رهايي به اصفهان رفت و سپس به قلعة چَهريق در حوالي خوي تبعيد شد.4 در اين زمان كار پيروان او بالا گرفته بود و جنبش‌هاي بابيان در نواحي مختلف ايران به درگيري‌هاي مسلحانه و سركوب آنان انجاميد. در نتيجه باب را كه در محاكمه‌اي ديگر در تبريز توبه‌نامه نوشته بود، به دستور حكومت مركزي دوباره از چهريق به تبريز بردند و در آنجا اعدام كردند.5 مسلك باب بعدها زمينة پيدايش آئيني به نام بهائي* يا بهائيت گرديد.

تعاليم باب مشتمل بر تأويل‌هاي باطني غريب از قرآن و احاديث بود. مشهورترين اثر او كتاب بيان است كه دو تحرير داشته است به عربي و فارسي.6 باب در اين كتاب كه آن را ناسخ قرآن مي‌شمرد،7 از مقام خويش و استمرار ظهورات الهي سخن گفته است.8

 

مآخذ:

  1. ميرزاجاني كاشاني. نقطة الكاف. به كوشش ادوارد براون، ليدن: 1328ق / 1910م، ص 109-110؛ زعيم‌الدوله. مفتاح باب الابواب. ترجمة حسن فريد گلپايگاني، تبريز: 1335، ص 73-74؛ آقاخان كرماني و روحي كرماني. هشت بهشت. بي جا، بي تا، ص 276-277.
  2. ميرزاجاني كاشاني. همان. ص 105-106؛ اعتضادالسلطنه. فتنة باب. به كوشش عبدالحسين نوايي، تهران: نشر علم، 1377، ص 10-14.
  3. ميرزاجاني كاشاني. همان. ص 135؛ بيان عربي. ص 3.
  4. اعتضادالسلطنه. همان. ص 15-29؛ كسروي. احمد. بهاييگري. تهران: بامداد آزادگان، ص 36-42.
  5. اعتضادالسلطنه. همان. ص 96 به بعد؛ كسروي. همان. ص 42-52؛ براي شرح مناظرة علما با او، نك: نيرممقاني محمدتقي، گفت و شنود سيد علي محمد باب با روحانيون تبريز، تهران: نشر تاريخ ايران، 1374؛ نيز:
    Brown, E, G., Materials for the Study of the Babi Religion, Cambridge, 1961, P. 283 ff.
  6. دربارة آثار باب نك: Ibid. PP. 200-211.
  7. بيان فارسي. ص 54.
  8. نيزنك: همان. ص 3-4؛ براون. مقدمة نقطة الكاف. كا ـ كر؛ آقاخان كرماني و روحي كرماني. هشت بهشت. ص 273-275.
محمد جواد انواری