Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

بابا افضل، افضل‌الدين محمد بن حسن مَرَقي كاشاني، حكيم، عارف و شاعر ايراني نيمة دوم سدة 6 و نيمة نخست سدة 7ق / ؟ م وي به ويژه به سبب داشتن آثار فلسفي به زبان فارسي و نيز سروده‌هايش در ايران آوازه‌اي بلند دارد. با اين همه، شرح زندگاني وي چندان روشن نيست. سهم باباافضل در خدمت به فرهنگ ايراني بيش از همه در حوزة ادبيات است. وي يكي از بزرگ‌ترين شاعران درميان حكماي مسلمان شمرده مي‌شود و مي‌توان او را يكي از دو يا سه تن از برجسته‌ترين رباعي سرايان دانست. تخلّص وي «افضل» بوده است و در بيشتر رباعياتش، انديشه‌هاي حكمي، به ويژه هشدار به ناپايداري جهان و ذكر حقايق عرفاني به چشم مي‌خورد.1 وي در رباعياتش بر خلاف ديدگاه نسبي‌گراي خيام، از منظري يقيني سخن مي‌گويد كه حاصل دانشي يگانه است.2 از ويژگي‌هاي آثار او، فارسي‌نويسي و شيوة ممتاز و يگانه در نثر فارسي است كه نوشته‌هايش را به آثار كهن فارسي نزديك ساخته است. فارسي‌نويسي او بر خلاف فيلسوفاني همچون خواجه نصيرالدين يا ابن‌سينا، از روي ترجيح شخصي و نه به خواست ديگران بوده است. در ترجمه و جايگزيني واژه‌هاي فلسفي به زبان فارسي، كار او با كوشش ابن‌سينا در دانشنامة علايي قابل مقايسه است. با اين تفاوت كه باباافضل به جنبه‌هاي زيبايي شناختي كاربرد لغات، اهتمام بيشتري نشان داده است. در اين ميان، ترجمة او از رسالة نفس ارسطو را مي‌توان نمونة ممتازي از ترجمه و نگارش فلسفي به زبان فارسي محسوب كرد.3 عرض نامه، جامع‌الحكمه و ره انجام نامه از جمله آثار منثور اوست.

 

مآخذ:

  1. صفا، ذبيح‌الله. تاريخ ادبيات در ايران. تهران: 1366، 3/426- 427.
  2. Nasr, S.H, "Afdal al-Din Kashani and the Philosophical World of Khwaja Nasir al-Din Tusi" Islamic Theology and Philosophy, ed. M. E Marmura, 1975, 262.
  3. بهار، محمدتقي. سبك‌شناسي. تهران: 1355، 3/162- 164.
امیرحسین ساکت‌اف