Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

بابا طاهر همداني، سدة 5ق / 11م عارف ، شاعر.

بابا طاهر همداني مشهور و ملقب به باباطاهر عريان، در همدان زاده شد.1 بعضي نام پدرش را فريدون نوشته‌اند. برخي به اشتباه باباطاهر را از معاصران عين‌القضاة همداني* (حـ . 525ق / ؟م) و يا خواجه نصيرالدين طوسي (د 672ق / ؟م) دانسته‌اند، حال آن‌كه وي در دوران سلاجقه مي‌زيست و با سلطان طغرل سلجوقي (حك 429 ـ 455ق / ؟م) در 447 / 450ق / ؟م در زادگاهش ديدار داشته است. چون به قيود مادي و دنياوي و ظاهر خويش اعتنايي نداشت، به عريان شهرت گرفت. از كيفيت معاش، تحصيلات و مسلك عارفانة وي آگاهي چنداني در دست نيست. درويشي و عزلت‌نشيني باباطاهر در ابتداي حال و نيز حكايات افسانه‌وار و كرامات گونه‌هايي كه به او نسبت داده‌اند، بيشتر شخصيت وي را در هاله‌اي از ابهام قرار داده است.3 محبوبيت و شهرت باباطاهر بيشتر مرهون سادگي افكار، نزديكي لهجه‌اش به فارسي صحيح، ‌رواني كلام و آهنگ دلنشين الفاظ و سرانجام سادگي وزن است.4 دو بيتي‌هاي منسوب به وي با همه سادگي و رواني مملو از معاني عرفاني است، اگرچه بسياري از آن‌ها را در واقع مي‌توان سرودة شاعران ديگر دانست.5 سخنان كوتاه باباطاهر كه به زبان عربي در كلمات قصار آمده از آشنايي او با نظريه‌پردازي‌هاي تصوف در سده‌هاي 9 و 10 م / 3 و 4ق حكايت دارد.6 پيروان آيين پارسان / اهل حق، وي را در شمار ياران هم عقيده و هم راز شاه خويشتن لُرستاني (406 ـ 467ق / ؟م) از بزرگان اهل حق آورده‌اند.7 از آثارش افزون بر دو بيتي‌ها به لهجة لُري رساله‌اي عرفاني به زبان عربي و با عنوان كلمات قصار است. دوبيتي‌هاي باباطاهر به چند زبان از جمله به فرانسه توسط هوار [1]و به انگليسي توسط آلن[2] و كريستن[3] برنتن برگردان شده است.8

 

مآخذ:

  1. صفا، ذبيح الله. تاريخ ادبيات در ايران. تهران: ابن سينا، چ 4، 1347، ج2، ص383.
  2. مقصود، جواد. باباطاهر عريان همداني. تهران: انجمن آثار ملي، 1355، ص4.
  3. رحيميان ،‌هرمز. «باباطاهر» دايرةالمعارف بزرگ اسلامي. زير نظر كاظم موسوي بجنوردي، ‌تهران: مركز دايرةالمعارف بزرگ اسلامي، چ1، 1380، ج10، ص 751 ـ 752 (ذيل باباطاهر).
  4. براون، ادوارد. تاريخ ادبي ايران (1). ترجمة علي پاشا صالح، تهران: اميركبير، چ 3، 2536 (1356)، ص130 ـ 131.
  5. زرين‌كوب، عبدالحسين. ارزش ميراث صوفيه. تهران: اميركبير، چ4، 2536 (1356)، ص143.
  6. برتلس، يوگني ادواردويچ. تاريخ ادبيات فارسي. ترجمة سيروس ايزدي، تهران: هيرمند ، چ1، 1378، ج2، ص 340 ـ 341.
  7. رحيميان، هرمز. همان، ص753.
  8. همو ، ص754.
    [1] . Huart

[2]. Allen

3- C.Brenton.

ابوالقاسم رادفر