Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

بابل، نام شهرستان، شهر و رودي است در استان مازندران، در شمال ايران.

شهرستان بابل، برابر آخرين تغييرات تقسيمات كشوري در 1383ش، داراي 6 شهر، 6 بخش و 13 دهستان است.1 اين شهرستان از شمال با شهرستان بابلسر، از شرق با شهرستان‌هاي قائم‌شهر و پل سفيد، از غرب با شهرستان آمل و از جنوب با شهرستان فيروزكوه (از استان تهران) همسايه است.2 شهرستان بابل از جنوب به دامنه‌هاي شمالي البرز و از شمال به دشت آبرفتي سواحل دريا محدود مي‌گردد. در شهرستان بابل رودهاي متعددي جاري است كه مهم‌ترين آن رود بابل است كه مانند بقية رودها از ارتفاعات جنوبي شهرستان سرچشمه گرفته، پس از عبور از شهر به درياي مازندران سرازير مي‌شود.3

آب و هواي نواحي جلگه‌اي آن مرطوب و معتدل و نواحي كوهستاني اين شهرستان، معتدل متمايل به سرد است.4

شهر بابل، با "45 '4  ْ52 طول شرقي و "30 '32  ْ36 عرض شمالي با ارتفاع 5 متر از سطح دريا،5 به فاصلة 20 كيلومتر از ساحل درياي مازندران و 42 كيلومتري مركز استان (ساري) و 229 كيلومتري تهران،6 پيشتر بارفروش، ماميتر، مه‌ميترا و...7 نام داشت، در محل سابق «مامطير» بنا شده است.

در حدودالعالم در شرح مامطير آمده است: «شهركيست با آب‌هاي روان و از وي  حصير خيزد سطبر و سخت نيكو كي آن به تابستان به‌كار دارند».8

گاي لسترنج هم در اين باره مي‌نويسد: «شهر ممطير يا مامطير هم در يك منزلي آمل و ساري و شش فرسخي دريا بود كه بارفروش امروز به جاي آن است».9 وي سپس به نقل از ياقوت در وصف شهر مي‌گويد: «در زمان شاه عباس شهر بارفروش پديد آمد. بارفروش بر كنار رود بابل بر سر راه ساري به آمل قرار گرفته و قصري هم از شاه عباس در بارفروش است».11 وي سپس مي‌افزايد: «از اوايل قرن نوزدهم در زمان فتحعلي شاه قاجار، بارفروش از حيث اهميت تجارتي و جمعيت اولين شهر مازندران شد (در اين زمان يعضي جمعيت شهر را تا 50.000 تخمين زده‌اند)».12

در جستجوي نام اين شهر در متون تاريخي، نكته قابل توجه اين است كه حمدالله مستوفي در نزهت‌القلوب، در ذكر ولايت مازندران، ديار قومس و طبرستان و بقاع جيلانات، به رغم نام بردن از برخي روستاها و شهري‌هاي گمنام، از مامطير (بارفروش) ذكري به ميان نياورده است.13

اما به هر حال در قرن اخير، بابل يكي از مراكز مهم ارتباطي و بازرگاني ايران با روسيه قبل از حاكميت كمونيست‌ها بر آن كشور بود.

جمعيت اين شهر در سال 1375، تعداد 158346 تن14 و طبق برآورد انجام شده، در سال 1384، تعداد 196569 تن رسيده است.15

استقرار مراكز صنعتي، دانشگاهي و آموزشي و بهره‌مندي از امكانات مطلوب كشاورزي، در حال حاضر بابل را به صورت يكي از شهرهاي مهم شمال كشور در آورده است.

 

مآخذ

  1. دفتر تقسيمات كشوري. جدول تقسيمات كشوري. تهران: وزارت كشور، 1383.
  2. سازمان نقشه‌برداري كشور (سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور). نقشه تقسيمات كشوري. تهران: سازمان نقشه‌برداري كشور، 1383.
  3. جعفري، عباس. گيتاشناسي ايران. ج 2، رودها و رودنامة ايران، چ 2، تهران: گيتاشناسي، 1379، ص 118-120.
  4. سازمان نقشه‌برداري كشور. اطلس زمين‌شناسي (اطلس ملي ايران). نگارش دوم، تهران: سازمان نقشه‌برداري كشور (سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور)، 1382، ص 13 (اقليم‌شناسي ايران).
  5. جعفري. همان. ج 3، دايرة‌المعارف جغرافيايي ايران، چ 1، تهران: گيتاشناسي، 1379، ص 135.
  6. سازمان حمل و نقل و پايانه‌هاي كشور (وزارت راه و ترابري). اطلس جاده‌هاي ايران (ويرايش دوم). تهران: همشهري، 1380، ص 10.
  7. چكنگي، عليرضا. فرهنگنامة تطبيقي نام‌هاي قديم و جديد مكان‌هاي جغرافيايي ايران و نواحي مجاور. چ 1، مشهد: بنياد پژوهش‌هاي اسلامي، 1378، ص 173.
  8. حدودالعالم مِن المشرق الي المغرب. به كوشش دكتر منوچهر ستوده، تهران: كتابخانه طهوري، 1362، ص 145.
  9. لسترنج، گاي. جغرافياي تاريخي سرزمين‌هاي خلافت شرقي. ترجمة محمود عرفان. چ 6، تهران: شركت انتشارات علمي و فرهنگي، 1383، ص 400؛

    Lestrange, G. The Lands of the Eastern Caliphate. Cambridge: University Press, 1905, P. 160.
  10. همانجا.
  11. بارتولد، و. تذكره جغرافياي تاريخي ايران. ترجمة حمزه سردادور، چ 3، تهران: توس، 1372، ص 243.
  12. همانجا.
  13. مستوفي، حمدالله. نزهةالقلوب. به كوشش گاي لسترنج، ليدن: بريل، 1333ق/1915م، ص 159-162.
  14. نورالهي، طه. توزيع و طبقه‌بندي جمعيت شهرهاي ايران در سرشماري‌هاي 75-1335. تهران: مركز آمار ايران (سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور)، 1382، ص 176.
  15. مركز آمار ايران. بازسازي و برآورد جمعيت شهرستان‌هاي كشور. تهران: مركز آمار ايران، (سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور)، 1382، ص 219.
غلامحسین تکمیل‌همایون