Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

بديعالزمان همداني (358 ـ 398 ق / 969 ـ 1008م)، شاعر، نويسنده.

ابوالفضل احمد بن حسين بن سعيد بن بشر همداني ملقب به بديع الزمان از شاعران و نويسندگان برجستة عربي نويس ايران است.1 او در همدان زاده شد و در همان جا علوم ادبي را از احمد بن فارس رازي (د 390ق / 1000م) آموخت.2 در 380ق / 990م در بيست و دو سالگي از همدان رهسپار ري شد و در آنجا به خدمت صاحب بن عباد (د 385 ق / 995م) وزير دانشمند ديالمه درآمد و با سرودن قصايدي در مدح آن وزير، مورد توجه و محبت وي قرار گرفت. پس از آن به گرگان رفت و مدتي در آنجا سكنا گزيد. در همان شهر بود كه به مذهب اسماعيليه گرويد.3 نيز در گرگان نزد ابوسعيد محمد بن منصور تقرّب يافت. در 382ق / 992م عازم نيشابور شد و در راه رهزنان هرچه داشت به غارت بردند.4 در نيشابور در مباحثات لغوي و اقتراحات ادبي بر ابوبكر خوارزمي چيره شد و شهرت فراواني به دست آورد.5 در 383ق / 993م نيشابور را ترك كرد و به سيستان رفت و به خدمت خلف بن احمد، امير ادب پرور سيستان رسيد. از آنجا رهسپار غزنه شد و سلطان محمود غزنوي (حك 389- 421ق / 999-1030م) را مدح گفت. سپس به هرات رفت و ازدواج كرد و باقي عمر را در همانجا به نعمت و آسايش گذراند.6 او واضع فنّ مقامات و نخستين كسي بود كه اين عنوان را بر كتاب خود (مقامات) نهاد.7 از آثارش بجز مقامات مي‌توان ديوان شعر، ‌مجموعة منشآت مشهور به رسايل بديعالزمان را نام برد.8

 

مآخذ:

  1. بياني، مهدي. كارنامة بزرگان ايران. تهران: ادارة كل انتشارات و راديو، 1340، ص 58.
  2. صفا، ذبيح الله. تاريخ ادبيات در ايران. تهران: ابن سينا، چ 2، 1335، ج 1، ص 644.
  3. ابراهيمي حريري، ‌فارس. مقامه نويسي در ادبيات فارسي. ‌تهران: دانشگاه تهران، 1346، ص 50ـ 52.
  4. بياني. همان. ‌ص 59.
  5. ذكاوتي قراگزلو، علي رضا. بديع الزمان همداني و مقامات نويسي. تهران: انتشارات اطلاعات، چ 1، 1364، ص 9.
  6. ابراهيمي حريري. همان. ص 52ـ 53.
  7. خطيبي، حسين. فنّ نثر در ادب پارسي. تهران: زوّار، چ 1، 1366، ص 562.
  8. مصاحب، غلامحسين. دايرةالمعارف فارسي. ج 1، ص 396.
ابوالقاسم رادفر