Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

برزخ، در لغت، فاصله و حائل و مانع ميان دو چيز را گويند. برزخ ظاهراً واژه‌يي‌ست معرب كه به‌قول راغب اصفهاني، اصل آن (واژﺓ پارسي) «برزه» بوده است.1 اين واژه در قرآن در سه آيه ذكر شده است. در يك آيه در سورﺓ فرقان و در آيـﺔ ديگر در سورﺓ الرحمن، برزخ در معني فاصله و حاجز ميان دو دريا (يكي شور و ديگر شيرين) كه به هم نمي‌آميزند، آمده و در آيـﺔ سوم كه از سورﺓ مؤمنون است، در معني عالم برزخ، يا فاصلـﺔ ميان مرگ و رستاخيز:

1ـ «او خدايي‌ست كه آب دو دريا را به هم آميخت، دو دريايي كه آبِ يكي از آن دو شيرين و گوارا و آبِ ديگري شور و تلخ و ميان اين دو آب، فاصله و حائلي قرار داد تا هميشه از هم جدا باشند و به هم نياميزند» (سورﺓ فرقان، آيـﺔ 53).

2ـ «و ميان آن دو دريا فاصله‌يي است كه به حدود يك‌ديگر تجاوز نمي‌كنند و به هم نمي‌آميزند.» (سورﺓ الرحمن، آيـﺔ 20).

3ـ «گناهكاران گويند تا شايد به تدارك و جبران گذشته كردار نيك انجام دهم (و به آنان خطاب شود) كه هرگز چنين نخواهد شد و (گناهكاران) كلمـﺔ «ارجعوني» را كه از سرِ حسرت بر زبان رانند و نتيجه‌يي نگيرند كه از عقب آن‌ها عالم برزخ است تا روزي كه برانگيخته شوند.» (سورﺓ مؤمنون، آيـﺔ 100).

اصطلاح «اعراف» نيز كه نام سوره‌يي از قرآن است، در آيات 46 تا 49 آن سوره به‌معني جايگاهي ميان بهشت و دوزخ است.

برزخ در فلسفـﺔ اشراق، دقيقاً معادل جرم و جسم در فلسفـﺔ مشائي‌ست. بنابراين مي‌توان برازخ را به علوي و سفلي تقسيم كرد.

 

مآخذ:

  1. راغب اصفهاني. مفردات. مادﺓ برزخ.
  2. قرآن مجيد. سوره‌هاي فرقان، الرحمن و مؤمنون.
    تلخيص از: دايرة‌المعارف تشيّع. مدخل‌هاي «اعراف»، ج 1، ص 271 و «برزخ»، ج 2، ص 176.
عبدالحسین شهیدی در: دایره‌المعارف تشیع
تلخیص‌کننده: سیدحسن امین