Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

برزخ، به معناي فاصله و حائل ميان دو چيز است. اين كلمه در سه آيه از قرآن آمده است.1  برزخ را از دو ديدگاه مي‌توان تعريف كرد: 1) از ديدگاه كلامي اعتقادي، برزخ در معاني زير به كار رفته است: الف) زمان مرگ تا رستاخيز كه مراد فاصلة زماني ميان دنيا و آخرت است،2 ب) گور يا قبر كه مراد فاصلة مكاني ميان دنيا و آخرت است.3 ج) مانع بين دوزخ و بهشت.4

2) از ديدگاه فلسفي عرفاني، برزخ در معاني مختلفي به كار رفته است: الف) جسم، در حكمت اشراق [←حكمت اشراق].5 ب) تعين اول، از ديدگاه عرفا كه نخستين آفريده را به اعتبارات مختلف به نام‌هاي گوناگون ناميده‌اند كه از جمله به اعتبار آن‌كه فاصلة (= برزخ) ميان خالق و مخلوق است به آن برزخ جامع گويند.6 ج) عالم مثال، كه، فروتر از عالم مجردات و فراتر از عالم اجسام قرار دارد7 و چون فاصلة بين اين دو عالم است، برخي از عرفاً و حكما از آن به برزخ يا عالم برزخ تعبير كرده‌اند.

 

مآخذ:

  1. فرقان، 53؛ رحمن، 20؛ مؤمنون، 100.
  2. شيخ‌طوسي، تفسير تبيان. 7/394؛ راغب، مفردات. 41؛ لاهيجي، عبدالرزاق، گوهر مراد. 474.
  3. شيخ‌طوسي، تفسير تبيان. 7/294؛ طبرسي، تفسير مجمع‌البيان. 7/118.
  4. تهانوي، كشف اصطلاحات. 1/114.
  5. سهروردي، يحيي بن حبش. مجموعة مصنفات. 2/107.
  6. آملي، سيدحيدر. نقدالنقود. 690 – 694.
  7. قطب‌الدين شيرازي، شرح حكمة الاشراق. 511- 512؛ لاهيجي، ملاعبدالرزاق. گوهر مراد. 434- 437؛ سبزواري، ملاهادي. شرح منظومه. 183.

    نيزنك: دادبه، اصغر. «برزخ». دايرة المعارف تشيع، 1380، ج 3/176-177.
اصغر دادبه