Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

بروجردي، سيد حاج آقا حسين طباطبايي، (1292ق / 1875م)، عالم بزرگ و مرجع تقليد شيعيان در سدة 14ق.

در بروجرد به دنيا آمد.1 نسبش به واسطة ابراهيم طباطبا، به امام حسن مجتبي (ع) مي‌رسد. او بر آمده از خانداني بود كه شخصيت‌هاي علمي و ديني بزرگي همچون سيد مهدي بحرالعلوم و وحيد بهبهاني از آن برخاسته‌اند.2 سيد حسين تحصيلات مقدماتي را در مدرسة علمية نوربخش زادگاهش، نزد پدر (سيدعلي) و استاداني چند گذراند. در 1310ق / 1892مبه اصفهان رفت و در مدرسة صدر، علوم نقلي را از استاداني همچون سيد محمد باقر دُرچه‌اي و علومِ عقلي و رياضي را نزد آخوند ملا محمد كاشاني و جهانگيرخان قشقايي آموخت. سپس خود، حوزة درس تشكيل داد و به تدريس فقه و اصول پرداخت.3

در 1320ق / 1902م به نجف رفت و حدود 9 سال به حلقة درس استاداني از جمله آخوند خراساني و ديگران پيوست. سپس راهي بروجرد شد، اما فوتِ پدر و آخوند خراساني (1329ق / 1911م) او را از بازگشت مجدد به نجف منصرف كرد. بنابراين در بروجرد به عنوان مرجع ديني به فعاليت پرداخت و شهرت بسيار يافت. در 1344ق / 1925م به هنگام بازگشت از سفر حج و در پي آن اقامت 8 ماهه در نجف، به اتهام شركت در جلسات و اقدامات علما بر ضد حكومت رضا خان، در مرز خسروي دستگير شد. عاقبت پس از چند ماه سكونت در تهران و بيش از يك سال در مشهد و توقفي چند ماهه و تدريس در قم، در 1346ق دوباره به بروجرد بازگشت.4

بروجردي تا محرم 1364ق / دي 1323ش در بروجرد به عنوان مرجع تقليد بزرگ غرب ايران، به تأليف و تدريس اشتغال داشت، تا اين كه در اثر بيماري، به بيمارستان فيروزآبادي تهران منتقل شد. سپس به دنبال خواستة مراجع و علماي حوزة قم و طبقات گوناگون مردم و محمدرضا پهلوي و دولتمردان، وارد قم شد و سكنا گزيد.5 پس از سه سال، متعاقب فوت سيد ابوالحسن اصفهاني 1365ق / 1946م و حاج آقا حسين قمي (1366ق / 1947م)، به مرجعيت عام رسيد و تا زمان فوت، بزرگ‌ترين مرجع تقليد در جهان تشيع به حساب مي‌آمد.

در دوران مرجعيت بروجردي، حوزة علمية قم به مهم‌ترين مركز علمي جهان تشيع مبدل گرديد و طلاب و علماي بسياري جهت بهره‌گيري از دانش وي به قم روي آوردند و فضاي فراگيري و گسترش علوم ديني وسيعي در قم پديد آمد.6 بروجردي اقدامات بسياري براي نشر و گسترش اسلام و علوم اسلامي صورت داد كه اعزام مبلّغ و نمايندة مذهبي به كشورهاي اروپايي، امريكايي و افريقايي، ايجاد مسجد اعظم قم و كتابخانة مسجد اعظم، مدرسة علميه و كتابخانه‌اي در نجف و مسجد بزرگي به نام مسجد جعفري در بندر هامبورگ آلمان، از آن جمله است.7

مسئلة وحدت ميان مذاهب مختلف اسلامي در قالب حمايت از «دارالتقريب بين المذاهب الاسلاميه» از مهم‌ترين دغدغه‌هاي فكري بروجردي بود كه در نتيجة آن به واسطة برقراري روابط دوستانه با مفتيان مصر و رؤساي جامع‌الازهر (شيخ عبدالمجيد سليم و شيخ شلتوت)، سرانجام به فتواي تاريخي شيخ شلتوت در 17 مهر 1337ش / 17 ربيع‌الاول 1378ق انجاميد كه بر اساس آن مجوز پيروي از مكتب و مذهب جعفري نيز از سوي او صادر شد.8 بروجردي در مسائل سياسي همواره از اقدام فوري خودداري مي‌كرد و ظاهراً حفظ مرجعيت و جايگاه حوزة علمية نوپا به اضافة عدم تضعيف دولت ايران در برابر اجانب را اساس مشي خود قرار داده بود. مخالفت با طرح تغيير خط فارسي به لاتين، مبارزه با فرقة بهائيت در ايران و لايحة اصلاحات ارضي از جمله موضع‌گيري‌هاي سياسي اجتماعي اوست.9

توضيح المسائل (فارسي)، مجمع الفروع (فارسي)، المسائل الفقهية (عربي)، الموسوعة الرجالية (7 جلد) از جمله آثار متعدد اوست. وي در 10 فروردين 1340ش / 12 شوال 1380ق در قم درگذشت.

 

مآخذ:

  1. واعظ‌زادة خراساني، محمد. زندگي آيت‌الله العظمي بروجردي. به كوشش سيد جلال ميرآقايي، تهران: مجمع جهاني تقريب مذاهب اسلامي، 1379، ص 32؛ بامداد، مهدي. شرح حال رجال ايران قرن‌هاي 12 و 13 و 14. تهران: زوار، چ 4، 1371، ج 1، ص 379.
  2. واعظ‌زادة خراساني، همان. ص 17-30؛ شريف رازي، محمد. آثارالحجه يا تاريخ و دايرةالمعارف حوزة علمية قم. جزء دوم، تهران: مؤسسة مطبوعاتي دارالكتاب، چ 3، 1332، ص 9 و 10.
  3. واعظ خياباني تبريزي، ملاعلي. كتاب علماء معاصرين. به كوشش حاج محمدباقر آقا خوني كلكته‌چي، تهران: اسلاميه، 1366ق، ص 249؛ واعظ‌زادة خراساني، همان. ص 33-39.
  4. واعظ‌زادة خراساني. همان. ص 40-51.
  5. واعظ خياباني تبريزي. همان. ص 250؛ واعظ‌زادة خراساني. همان. ص 53-57؛ شريف رازي. همان. ص 7 و 9.
  6. شريف رازي. همان. ص 12 و 13.
  7. واعظ‌زادة خراساني. همان. ص 72-74.
  8. همان. ص 90-93.
  9. همان. ص 76-80؛ شكوه فقاهت: يادنامة حضرت آيت‌الله حاج آقا حسين بروجردي. قم: مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامي حوزة علمية قم، 1379، ص 235-246. 
جعفر گلشن