Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

بُنْدِهِشْن (Bondehešn)

نام‌ اصلي‌ كتاب‌ احتمالاً زند «آگاهي‌»[1] به‌ معني‌ «اطلاعات‌ مبتني‌ بر زند» بوده‌ است‌. بنابراين‌، مي‌توان اساس‌ كار مؤلف‌ را ترجمه‌ها و تفسيرهاي‌ اوستا دانست‌. بندهشن‌ (در فارسي‌ بندهش‌ هم‌ ناميده‌اند) را آفرينش‌ آغازين‌ يا بنيادين‌ معنا كرده‌اند. لذا شهرت‌ كتاب‌ به‌ اين‌ نام‌ به‌ سبب‌ ارتباط‌ مهم‌ترين‌ فصول آن‌ با آفرينش‌ بوده‌ است‌. اين‌ مجموعه‌ مطالب‌ گوناگون‌ را دربر دارد و مانند ديگر آثار پهلوي‌ از منابع‌ مختلف‌ گردآوري‌ شده است‌. بنابر اين‌ نويسندة‌ واحدي‌ ندارد، اما احتمالاً آتور فَرْنْبَغ‌ از موبدان‌ بزرگ‌ زردشتي‌ متن‌ نهايي‌ آن‌را در اواخر دورة‌ساساني‌ فراهم‌ آورده‌ است‌.1

بندهشن‌ ايراني‌ شامل‌ 36 فصل‌ است‌. مطالب‌ ديباچه‌ سه‌ موضوع‌ اساسي‌ را دربر دارد: 1ـ بنيادآفرينش‌ هرمزد و دشمني‌ اهريمن‌، 2ـ چگونگي‌ آفرينش‌ خاكي‌ از نخست‌ تا پايان‌، 3ـ تاريخ‌ شاهاني‌كياني‌.2

نثر بندهشن‌ نسبتاً ساده‌ و جملات‌ آن‌ كوتاه‌ و روشن است‌. ويژگي‌هاي‌ سبك‌ ادبيات‌ شفاهي‌ و نيز تكرار مطالب‌ در جاهاي‌ گوناگون‌، در آن‌ ديده‌ مي‌شود.3

دو تحرير از بندهشن‌ در دست‌ است‌: يكي‌ تحرير مفصل‌ به‌ نام‌ بندهشن‌ ايراني‌ (بندهشن‌ بزرگ‌) و ديگري‌ تحرير مختصر كه‌ به‌ بندهشن‌ هندي‌ شهرت‌ دارد.4

 

مآخذ:

  1. تفضلي‌، احمد. تاريخ ادبيات‌ ايران‌ پيش‌ از اسلام‌. به‌ كوشش‌ ژاله‌ آموزگار، تهران‌: سخن‌، 1376، ص‌ 141.
  2. سميعي‌، احمد. ادبيات‌ ساساني. تهران‌: دانشگاه‌ آزاد ايران‌، 1355، ص‌ 31.
  3. تفضلي‌، احمد. تاريخ ادبيات‌ ايران‌ پيش‌ از اسلام. به‌ كوشش‌ ژاله‌ آموزگار، تهران‌: سخن‌، 1376، ص‌ 144.
  4. زرشناس‌، زهره‌. زبان‌ و ادبيات‌ ايران‌ باستان‌. تهران‌: دفتر پژوهشهاي‌ فرهنگي‌، 1382، ص‌ 56.

    و نيز نگ‌: تاواديا، ج‌. زبان‌ و ادبيات‌ پهلوي‌ فارسي‌ ميانه‌. ترجمة‌ س‌. نجم‌آبادي‌، تهران‌: دانشگاه تهران‌، چ‌ 2، 1355، ص‌ 91ـ 104؛ صفا، ذبيح‌الله‌. حماسه‌سرايي‌ در ايران‌. تهران‌: اميركبير، چ‌ 3، 1352، ص‌ 53ـ 54.

[1]. Zand - āgahih

ابوالقاسم رادفر