Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

بني كعب، نام يكي از عشاير بزرگ عربي زبان در خوزستان ايران و جنوب عراق.

نسب آن‌ها به كعب بن ربيعه و به عدنانيان مي‌رسد.1 برخي نيز آن‌ها را به كعب بن خفاجة بن عمرو بن عقيل نسبت داده‌اند.2

بني كعب پيش از ورود به عراق در ناحية حفرالباطن ميان حجاز و عراق ساكن بودند و بر اثر قحط و خشكسالي به العمارة عراق كوچيدند. دربارة تاريخ ورود كعبيان به خوزستان اقوال مختلفي بيان شده است: برخي كوچ آن‌ها را هم‌زمان با سلطنت شاه عباس كبير (996-1038ق) دانسته‌اند و برخي آغاز فرمانروايي صفويان را متقارن با كوچ كعبيان به ايران دانسته‌اند.3

پس از مرگ پيشواي كعبيان، محمد بن ادريس، پسرش ناصر جاي او را گرفت و نسب يكي از دو دودمان كعبيان به نام كعب اَلْبوناصر به او مي‌رسد. دودمان ديگر به نام جدشان مرداو بن علي بن كاسب به كعب اَلْبوكاسب معروف شدند.4

در زمان گسترش نفوذ شيخ خزعل بر خوزستان گروه‌هايي از كعبيان كه بين عراق و ايران آمد و شد مي‌كردند، وادار به اقامت دائم در ايران شدند كه به كعب منان، كعب الحائي، كعب فرج‌الهي و كعب كرم‌الله معروفند.5

از مهم‌ترين عشيره‌هاي بني كعب نَصّار، ادريس و مِجَّدم (= مُقدم) را مي‌توان نام برد.6 بني كعب هيچ‌گاه كاملاً اسكان نيافته است همچنان‌كه كاملاً باديه‌نشين هم نبوده‌اند. هر جا مالك زمين زراعي مي‌شدند گندم و جو و برنج مي‌كاشتند و دامداري مي‌كردند. در امتداد آبراهه‌ها نخلستان‌هاي متعدد داشتند و ماهي‌گيري نيز مي‌كردند. گروه‌هايي از آن‌ها نيز به تجارت پَر مرغ‌هايي در منطقة هور و بافتن عباهايي معروف به دورقي اشتهار دارند.7

تلخيص از  مقاله بنی کعب دانشنامه جهان اسلام

 

مآخذ:

  1. عزاوي، عباس. عشائرالعراق. بغداد: 1937-1956م، ج 4، ص 184.
  2. ابن حزم. جهرة انساب العرب. به كوشش عبدالسلام محمد هارون، قاهره: 1382/1962م، ص 291؛ كسروي، احمد. تاريخ پانصد سالة خوزستان. تهران: 1362، ص 129.
  3. كسروي. همان‌جا، ص 130؛ دوبد، كلمنت اوگاستس. سفرنامة لرستان و خوزستان. ترجمة محمدحسين آريا، تهران: 1371، ص 318.
  4. مانع، جابر جليل. مسيرة الي قبائل الأهواز. قم: 1372، ص 155، 243.
  5. ضرابي، منوچهر. «طوئف ميان آب»، فرهنگ ايران زمين. ج 10، 1341، ص 394، 402-405.
  6. طرفي، حميد. «بني كعب»، ذخائر انقلاب. ش 10 (بهار 1369)، ص 34.
  7. فيلد، هنري. مردم‌شناسي ايران. ترجمة عبدالله فريار، تهران: 1343، ص 227؛ نجم‌الدوله، عبدالغفار بن علي محمد. سفرنامة خوزستان. به كوشش محمد دبيرسياقي، تهران: 1341، ص 119-120. 
قنبرعلی رودگر
تلخیص‌کننده: معصومه ابراهیمی