Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

تاريخ بيهقي، كتابي تاريخي به زبان فارسي نوشتة ابوالفضل محمد بن حسين بيهقي* (385- 470ق/ 995- 1077م). تاريخ بيهقي يا تاريخ مسعودي بخشي از كتاب مفصلي است كه با نام‌هاي ديگري مانند جامع‌التواريخ، جامع في تاريخ سبكتگين1 و ... نيز در منابع تاريخي به آن اشاره شده2 كه در 32 فصل3 به 42 سال سلطنت غزنويان* پرداخته و از آن كتاب از نيمة مجلد پنجم تا مجلد دهم كه تا 432ق/ 1040م را در بر مي‌گيرد، باقي‌مانده است. از اين رو به دوران مسعود غزنوي و «ذكر خوارزم» مي‌پردازد و تأليف آن از 448ق/ 1056م آغاز شده است.4

واقعيت پژوهي، دقت و باريك بيني، قدرت استنباط، تحليل علل و وقايع، معرفي منابع و روايات، نقل اسناد مهم، اشاره به آداب، رسوم و جشن‌ها  و بيان نكته‌هاي اخلاقي از ويژگي‌هاي تاريخ نگاري5 و تسلط بر زبان‌هاي فارسي و عربي، به كار بردن نثر فارسي دلپذير با استفاده از قواعد صرفي و نحوي6 و در عين حال بيان برخي گزارش‌ها در حد داستان‌هاي جانسوزانه (مانند ذكر بر دار كردن حسنك وزير)7 از ويژگي‌هاي ادبي تاريخ بيهقي است. نسخه‌هاي خطي فراوان در كتابخانه‌هاي جهان نشانة توجه به آن است و از زمان نخستين چاپ آن (كلكته 1862م/ 1279ق) تاكنون چاپ‌هاي متعددي در ايران توسط سيداحمد اديب پيشاوري، سعيد نفيسي، علي‌اكبر فياض و خليل خطيب‌رهبر از اين كتاب ارائه شده است و ترجمة انگليسي آن توسط باسورث [1]در دست انتشار است.8

 

مآخذ:

  1. نفيسي، سعيد. در پيرامون تاريخ بيهقي. تهران: فروغي، 1342، ج1، ص5.
  2. مصطفوي‌سبزواري، رضا. «تاريخ بيهقي» در دانشنامة جهان اسلام. تهران: بنياد دايرةالمعارف اسلامي، 1380، ج6، ص212.
  3. ابوالحسن علي بن زيد بيهقي. تاريخ بيهق. تصحيح احمد بهمنيار، تهران: فروغي، 1345، ص20.
  4. براي آگاهي بيشتر← بيهقي، محمد بن حسين. تاريخ بيهقي. تصحيح علي‌اكبر فياض، تهران: ايرانشهر، 1351، تصحيح سعيد نفيسي، تهران: سنايي، 1350.
  5. يوسفي، غلامحسين. يادداشت‌هايي در زمينة فرهنگ و تاريخ. تهران: 1371، ص161- 165.
  6. بهار، محمدتقي ملك‌الشعراءبهار. سبك‌شناسي. تهران: 1355، ج2، ص67.
  7. فرشيدور، خسرو. «بعضي قواعد دستوري تاريخ بيهقي»، در يادنامة ابوالفضل بيهقي (مجموعه سخنراني‌هاي بزرگداشت ابوالفضل بيهقي). مشهد: دانشگاه فردوسي، 1349، ص516.
  8. باسورث، كليفورد ادموند. «تاريخ بيهقي، معرفي متن و مشكلات ترجمه»، در ناموارة دكتر محمود افشار. تهران: بنياد موقوفات دكتر محمود افشار، 1380، ص6.
    [1].  
حسن باستانی‌راد