Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

تاريخ بيهقي، كتابي تاريخي و به زبان فارسي از ابوالفضل بيهقي (385-440ق/؟ م) تاريخ‌نگار مشهور عهد غزنوي.

اين كتاب از جلد پنجم تا دهم كتابي است به نام جامع‌التواريخ/ جامع في تاريخ آل سبكتكين / تاريخ آل محمود و تاريخ آل سبكتكين.1 اين اثر شرح تاريخ آل سبكتكين / غزنويان از آغاز دولت آن خاندان تا اوايل سلطنت ابراهيم بن مسعود غزنوي (حك 421 ـ 432 ق) را دربردارد.2 همچنين در اين اثر به گوشه‌هايي از تاريخ سامانيان، صفاريان، ‌سلجوقيان و ديگر سلسله‌هاي تاريخي پرداخته شده است.3 ابوالفضل بيهقي* اين تاريخ را در 30 جلد نوشته است. نگارش كتاب گويا پس از سلطنت محمود غزنوي (حك 389ـ421 ق) آغاز شده است. آنچه  از اين تاريخ 30 جلدي باقي مانده، مؤخرة جلد پنجم و مجلدات شش، هفت، هشت، نه و همچنين مقدمة جلد دهم است. به نظر مي‌رسد كه هر يك از مجلدات كتاب، مطابق با دورة حكمراني هر پادشاه نامي خاص گرفته است، چنان كه به طور نمونه، دورة سلطان يمين‌الدوله محمود به تاريخ يميني و عهد ناصرالدين سبكتكين به تاريخ ناصري اشتهار  دارند.4 صاحب نظران بر اين باورند كه بيهقي در نگارش تاريخش  از شيوه‌اي علمي و اسناد معتبر تاريخي استفاده كرده است.5 تاريخ بيهقي در عين حقيقت پژوهي و نمايش حقايق، رماني گيرا و دلچسب6 از لحاظ تاريخ اجتماعي آن دوره بسيار مفيد است. از تاريخ بيهقي نسخه‌هاي دست‌نويس فراواني در كتابخانه‌هاي ايران و نيز كتابخانة‌ ملي پاريس، كتابخانة مركز ملل آسيايي در لنينگراد و كتابخانة بهادر در هندوستان نگهداري مي‌شود.7 نخستين بار در كلكته در 1862م و سپس با تصحيحات و حواشي اديب پيشاوري در سال‌هاي 1305 تا 1307ق / 1887-1889م در تهران چاپ و منتشر شد.8

 

مآخذ:

  1. مصاحب، غلامحسين. دايرةالمعارف فارسي. تهران: جيبي و فرانكلين، ‌چ 3، 1381، ج 1، ص 595 (ذيل تاريخ بيهقي).
  2. صفا، ‌ذبيح الله. تاريخ ادبيات در ايران. تهران: ابن سينا، چ 4، 1347، ج 2، ص 890.
  3. مصاحب، غلامحسين. همان جا.
  4. وايلدمن، مريلين. زمانه‌، ‌زندگي و كارنامة بيهقي. ترجمة منصورة‌ اتحاديه (نظام مافي)، تهران: نشر تاريخ ايران، چ 1، 1374، ص 71، 72، 73 (به اختصار).
  5. بيهقي، ابوالفضل. تاريخ بيهقي. به كوشش خليل خطيب رهبر، تهران:‌ ‌مهتاب، چ 5، 1375، ص16 (مقدمة مصحح).
  6. يوسفي، غلامحسين. «هنر نويسندگي بيهقي» يادنامة ابوالفضل بيهقي. ‌مشهد: دانشكدة ادبيات و علوم انساني، 1350، ص 802.
  7. بيهقي، ابوالفضل. تاريخ بيهقي. به تصحيح علي اكبر فيّاض، ‌تهران: علم، ‌چ 4، 1374، ص21 و 22 (مقدمة مصحح).
  8. مصاحب. همانجا.
ابوالقاسم رادفر