Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

تاريخ جهانگشاي، يا جهانگشاي جويني يكي از مشهورترين كتب تاريخي ايران در سدة 7 ق / 13م و دربارة تاريخ مغول تا 655 ق / 1256 م.1

علاءالدين عطاملك جويني (د 681 ق / 1282 م) تاريخ نويس و دولتمرد دورة‌ مغول اين تاريخ را در ميان سال‌هاي ح 650 ق و ح 658 ق در سه جلد نوشته است.2 جلد نخست در تاريخ چنگيز و فرزندان و نوادگان تاگيوك خان؛ جلد دوم در تاريخ خوارزمشاهيان؛ و جلد سوم در سلطنت منگوقاآن و برادرش هلاكو و نيز موج دوم حملة مغول، تكوين دولت ايلخانيان، ‌شرح ظهور اسماعيليه و سقوط دولت اسماعيليان الموت است.3 تاريخ جهانگشاي به شيوة انشا و سبك منشيانة قديم با تصرفاتي تازه نوشته شده است.4 از ويژگي‌هاي سبكي نثر اين تاريخ مي‌توان به: اطناب، سجع و موازنه، اقتباس از آيات و احاديث، درج و تضمين امثال و اشعار عربي و فارسي و صنايع بديعي اشاره كرد.5 اهميت تاريخ جهانگشاي در موضوع آن يعني تاريخ مغول، ‌خوارزمشاهيان و اسماعيليه و فقدان متن تاريخي در اين موضوعات در آن زمان است. برخي از مورخان مانند عبدالله بن فضل الله شيرازي مؤلف تاريخ وصاف، رشيدالدين فضل‌الله در جامع التواريخ، ‌ابن طقطقيٰ نويسندة الفخري و كسان ديگر از آن بهرة بسيار برده‌اند.6 امتياز ديگر اين كتاب گرد آوردن اطلاعات از مشاهدات مستقيم و يا منابع موثق است.7

 

مآخذ:

  1. خانلري (كيا)، زهرا. فرهنگ ادبيات فارسي. ‌تهران: بنياد فرهنگ ايران، ‌1348، ‌ص 114 و 167.
  2. شعار، ‌جعفر. گزيدة تاريخ جهانگشاي جويني. تهران: چاپ و نشر بنياد، ‌1368، ‌ص 12.
  3. نوايي، ‌عبدالحسين. متون تاريخي به زبان فارسي. ‌تهران: سمت، 1376، ص 77.
  4. بهار (ملك الشعرا)، محمدتقي. سبك شناسي. تهران: كتابهاي پرستو، چ 3، 1349، ج 3، ص 52.
  5. خاتمي‌، احمد. شرح مشكلات تاريخ جهانگشاي جويني. تهران: پايا، 1373، ص 25ـ 27.
  6. قزويني، محمد. مقدمه بر تاريخ جهانگشاي جويني. ‌ليدن: بريل، 1329ق / 1911م، ‌ص «عز ـ ف» (مقدمه).
  7. صفا، ‌ذبيح الله. تاريخ ادبيات در ايران. ‌تهران: ابن سينا، چ 2، 1355، ج 3، ‌ب 2، ص 1212.

    نيز نك: ثروت، ‌منصور. تحرير نوين تاريخ جهانگشاي جويني. تهران: اميركبير، ‌چ 2، ‌1378، ‌ص 11 ـ 31 (پيشگفتار).
ابوالقاسم رادفر