Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

تخم‌مرغ بازي، نام نوعی بازي بُرد و باختي با تخم‌مرغ‌هاي پخته و رنگين در ايام نوروز. اين بازي، كه به آن در برخي‌‌جاها، مانند آباده «تخم بازي» و سيستان «تَرمُغ بازي» مي‌گويند،1 در ميان گروه‌هاي سني گوناگون، به ويژه كودكان و نوجوانان، بر سر شكستن تخم‌مرغ‌هاي یکدیگر که از سر سفرة هفت‌سين برداشته‌اند، يا  عيدي و هديه گرفته يا خريده‌اند، رواج داشته است (← خوان نوروزي).

در اين بازي، بازيكني با سر يا ته تخم‌مرغ خود بر سر يا ته تخم‌مرغ بازيكن ديگر، كه آن را در مشت نگه داشته است، مي‌زند. هر كه تخم‌مرغش بشكند بازنده و تخم‌مرغ شکسته از آنِ بازيكن برنده خواهد بود.2

در اصفهان تخم‌مرغ‌هايي كه در دورة صفوي با آن بازي مي‌كردند از مرغ‌هايِ سبزوار خراسان بود كه پوستي سخت داشت و در برابر ضربه مقاوم‌تر بود.3 برخي براي سخت و محكم كردن پوست تخم‌مرغ دغلكاري مي‌كردند و محتواي داخل تخم‌مرغ را خالي و با مادة گچ و آهك پر مي‌كردند.4 تخم‌مرغ‌ها را با پوست پياز يا پوست سبز گردو، به رنگ بلوطي و با گذاشتن ميان كاهِ سوخته، به رنگ زرد و با رنگ رنگرزي به رنگ قرمز درمی‌آورند.5

در ميان تركمن‌ها تخم‌مرغ‌بازي در جشن عيد قربان مرسوم بوده است و آن را برگرفته از «مُرغانه جنگي»، رسمی متداول میان مردم استرآباد، احتمال داده‌اند.6 تخم‌مرغ‌ بازي، مانند تاب بازي* در آغاز سال نو، از بازي‌هاي آئيني نوروزي به شمار مي‌رود. در فرهنگ ايران تخم را نشانی از پيدايش آفرينش و زايندگي و آغاز تكوين حيات موجودات،7 و نمادي از نطفه و نژاد، و پوست آن را مظهر آسمان و طاق كيهان می‌پنداشته‌اند.8

 


مآخذ:

  1. قزل‌اياغ، ثريا.  راهنماي بازي‌هاي ايران. تهران: دفتر پژوهش‌هاي فرهنگي، 1379، 361، 384.
  2. بلوكباشي، علي. نوروز، جشن‌نوزايي آفرينش. تهران: دفتر پژوهش‌هاي فرهنگي، 1380، 85، 88.
  3. تاورنيه، ژان‌باتيست. سفرنامه. ترجمة ابوتراب نوري، به كوشش حميد شيراني، اصفهان: كتابفروشي تأئيد، 1336، 385.
  4. يادداشت مؤلف.
  5. ماسه، هانري. معتقدات و آداب ايراني. ترجمة مهدي روشن‌ضمير، تبريز: انتشارات مؤسسة تاريخ و فرهنگ ايران دانشكدة ادبيات و علوم انساني، 1355، 1/274.
  6. معطوفي، اسدالله. تاريخ، فرهنگ و هنر تركمان. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگي، 1383، 3/2030.
  7. شاردن، ژان. سفرنامه. ترجمة محمد عباسي، تهران: اميركبير، 1349، 2/364؛ بلوكباشي. همان. ص 108.
  8. فره‌وشي، بهرام. جهان‌فروري. تهران: انتشارات كاريان، 1364، 62- 63.
علی بلوکباشی