Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

ترجمان‌البلاغه، كتابي در فن بديع و بلاغت از محمد بن عمر رادوياني، نوشتة سدة 5ق / 11م.

رادوياني در دوران غزنويان و سلجوقيان اول، ميان (481 ـ 507 ق/ 1088 ـ 1114 م) اين اثر را در 73 فصل به نگارش درآورد.1 كتاب با مقدمه‌اي كوتاه آغاز مي‌شود، سپس فهرستي دربارة 73 فصل در محاسن كلام و فنون بلاغي و شرح هريك از اين محاسن و فنون مي‌آيد. عناوين فصل‌ها به عربي نوشته شده است.2  ترجمان البلاغه را از جمله كتاب‌هاي معتبر فارسي در بلاغت پس از تأليف‌هاي شاعراني چون يوسف عروضي (سدة 4 ق) و بهرام سرخسي (سدة 5 ق) و نيز ابوالعلاي شوشتري، شاعر عهد ساماني دانسته‌اند.3 پس از كشف نسخه‌اي از ترجمان البلاغه رادوياني در 1326 ش / 1948 م در كتابخانة فاتح استانبول توسط احمد آتش، ايران‌شناس ترك و تصحيح و نشر آن در سال بعد، اين كتاب به‌عنوان نخستين كتاب موجود در بلاغت فارسي شناخته شد.4 گفتني است كه پيش از اين بسياري اين كتاب را از آثار فرخي سيستاني (د 429 ق) شاعر عهد غزنوي مي‌پنداشتند.5 اين كتاب اگرچه در بعضي موارد از محاسن الكلام نصر بن حسن مرغيناني (د 593 ق) ـ تأليف نيمه اول سدة 5 ق تأثير پذيرفته و رادوياني خود نيز به اين تأثيرپذيري و تأثّر از كتاب زُهره تصنيف محمد بن داود اصفهاني (د 296 ق) اذعان كرده است ـ اما از قدمت و اصالت خاصي بهره دارد. از ويژگي‌هاي ديگر آن كوشش مؤلف در استفاده از مثال‌هاي فارسي است.6

 

مآخذ:

  1. اسفنديارپور، هوشمند. عروسان سخن. ‌تهران: فردوس، چ1، 1383، ص27.
  2. علوي‌مقدم، محمد؛ اشرف‌زاده، رضا. معاني و بيان. ‌تهران: سمت، چ1، 1376، ص15.
  3. صفا، ذبيح‌الله. تاريخ ادبيات در ايران. تهران: ابن سينا، چ4، 1347، ج2، ص917.
  4. علوي‌مقدم، محمد؛ اشرف‌زاده، رضا. همان، ص14، 15.
  5. الرادوياني، محمد بن عمر. ترجمان البلاغه. به اهتمام،‌تصحيح، حواشي و توضيحات احمد آتش، استانبول: بي‌نا، 1949، ديباچة ناشر.
  6. فشاركي، محمد. «ترجمان البلاغه»، ‌دانشنامه جهان اسلام. زير نظر غلامعلي حداد عادل،‌تهران: بنياد دايرةالمعارف اسلامي، چ1، 1382، ج7 ، ص24.
     ابوالقاسم رادفر