Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

تُرنا بازي، نام يك بازي كهن ايراني كه به بازي «مير و وزير» و «شاه و وزير» نيز معروف بوده است.

اين بازي مردانه بوده و در ميان گروه‌هاي سني مختلف به ويژه بزرگسالان رواج داشته است. وسيلة بازي معمولاً يك تُرنا يا كمربند و يك قاب (یا قاپ) است. تُرنا، لُنگ يا پارچه‌اي به هم تابيده و قاب يا بُجُول، كَشْكَك يا قاپَك پاك و پرداخته شدة دست و پاي معمولاً گوسفند است.1 قاب چهار سطح برآمده و فرورفته با نقش‌هاي گوناگون دارد كه در ميان قماربازان اسب، خر، جيك و بوك،2 و در ميان ترنابازان به ترتيب این نام‌ها شاه، وزير، دزد و شيخ يا پوچ ناميده مي‌شوند.3

در بازي ترنا، هر بازيكن كه در انداختن قاپ، قاپش اسب يا شاه روی زمین بنشيند منصب پادشاهي را به دست مي‌گيرد و به كسي که به حكم نقش قاپی که انداخته وزير شده، دستور مي‌دهد تا بازيكني را كه قاپش دزد نشسته تنبيه كند.4 در مجازات دزد انواع تنبيه‌ها، از جمله شلاق زدن با ترنا که رایج‌ترین تنبیهات است، پیشنهاد صلوات فرستادن، غزل خواندن، چاي و شيريني دادن به بازيكنان و حاضران در مجلس ترنا، معمول است.5

از زمان تأسيس قهوه‌خانه در جامعة ايران و تجمع مردم صنف‌هاي گوناگون در آن، ترنا بازي يكي از سرگرمي‌هاي قهوه‌خانه‌نشين‌ها شد كه معمولاً در شب‌هاي دراز زمستان و ماه رمضان به آن مي‌پرداختند.6


مآخذ:

  1. بلوكباشي، علي. «ترنا بازي». كتاب هفته. ش 96 (21 مهر 1342)، تهران: سازمان چاپ و انتشارات كيهان، ص114.
  2. جهانشاهي، حسين. قاپ بازي در ايران. تهران: ادارة فرهنگ عامه، 135ش، ص2-3.
  3. بلوكباشي، علي. همان. ص115.
  4. همانجا.
  5. انواع تنبيه‌ها را نكـ: همان، ص115-116.
  6. بلوكباشي، علي. قهوه‌خانه‌هاي ايران. تهران: دفتر پژوهش‌هاي فرهنگي، 1375، ص11، 148، نيزنكـ: همو، «ترنا بازي»، همانجا، ص114.
علی بلوکباشی