Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

تفتان، كوهي آتش‌فشاني در 99 كيلومتري جنوب ـ جنوب‌شرقي زاهدان و 45 كيلومتري شمال شهر خاش.1

قلة آن با '50  ْ61 - '15  ْ61 طول شرقي و '30  ْ28 - '5  ْ28 عرض شمالي2 مرتفع‌ترين نقطة استان سيستان و بلوچستان است. پيدايش تفتان را بايد از وقايع مهم اواخر دوران سوم زمين‌شناسي در مشرق ايران به حساب آورد. اين كوه آتش‌فشان يكي از بلند‌ترين كوه‌هاي مشرق ايران است. ارتفاع بلندترين نقطة آن از سطح دريا 4050 متر و نسبت به زمين هاي اطراف حدود 2600 متر برجسته‌تر است.3

كوه تفتان در محل به نام چهل تن معروف است4 اين كوه از دو قلّة مهم به نام زيارت كوه و مادر كوه تشكيل شده و قلّه‌هاي كوچك‌تري نيز به نام‌هاي شهسواران، سياه‌بندان، خارستان و انجيرك و غيره نيز در آن به چشم مي‌خورد.5 آتش‌فشان تفتان در حال حاضر در شرايط نيمه ‌فعال به سر مي‌برد و مقدار زيادي از گازهاي زرد و سفيد رنگ از آن متصاعد مي‌گردد 6 و در اطراف آن چشمه‌هاي آب گرم ديده مي‌شود.7 پيرامون كوه تفتان دره‌هاي متعددي وجود دارد كه آب‌هاي قسمت‌هاي شمالي و شرقي آن به رود ميرجاوه مي‌ريزد و آب دره‌هاي جنوبي آن به درة خاش سرازير مي‌شود. به سبب ارتفاع بسيار و دره‌هاي پرآبي كه اين كوه در آن منطقة گرم و سوزان دارد، در فصل تابستان ييلاق مردم طايفة ريگي و ديگر عشاير بلوچ ساكن پيرامون شهرستان خاش است.8 سالانه حدود 20000 كوه‌نورد از سراسر ايران براي كوه‌نوردي به تفتان مي‌آيند.9

 

مآخذ:

  1. درويش‌زاده، علي. زمين‌شناسي ايران. تهران: اميركبير، 1380، ص 760.
  2. معرفت، احمد. كوه‌ها و غارهاي ايران. تهران: كانون معرفت تهران، 1352، ص 311.
  3. افشارسيستاني، ايرج. «تفتان آتش‌فشان بالقوه»، رشد، آموزش جغرافيا. ش 11، 1366، ص 21-18.
  4. جعفري، عباس. گيتاشناسي ايران. ج 1، كوه‌ها و كوه‌نامة ايران، چ 2، تهران: گيتاشناسي، 1379، ص 158.
  5. همان. ج 3، دايرة‌المعارف جغرافيايي ايران، چ 1، تهران: گيتاشناسي، 1379، ص 293.
  6. محمودي، فرج‌الله؛ پوركرماني، محسن. «بحثي پيرامون ژئومورفولوژي سيستان»، فصلنامة تحقيقات جغرافيايي. مشهد: 1367، س 3، ش 9، ص 100.
  7. سازمان پژوهش و برنامه‌ريزي آموزشي. جغرافياي استان سيستان و بلوچستان. تهران: شركت چاپ و نشر كتاب‌هاي درسي ايران، 1383، ص 3.
  8. افشار سيستاني. همان. ص 20.
  9. جغرافياي استان سيستان و بلوچستان. همان، ص 84.
    شوکت مقیمی