Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

تقيه، در لغت به معني پرهيز كردن است و در اصطلاح كلام شيعه، كتمان كردن و نهان داشتن خردمندانة باورها و حتي تظاهر كردن به اعتقاداتي خلاف اعتقاد خويش است.1 تقيه آن‌گاه ضرورت مي‌يابد و واجب مي‌شود كه جان و مال و آبروي انسان در معرض خطر قرار گيرد.2 (آل‌عمران/ 28)

شيعيان بدان سبب كه در طول تاريخ، به عنوان يك اقليت مورد دشمني قرار داشته‌اند تقيه را به صورت كلي درآورده‌اند و پيروي از آن را واجب شمرده‌اند، چنانكه شيخ صدوق تأكيد كرده است كه رعايت تقيه تا زمان ظهور امام زمان(عج) بر شيعيان واجب است.3 رواياتي در دست است كه وجوب و ضرورت رعايت تقيه را مسلّم مي‌سازد مثل اين روايت كه: «لا دينَ لِمَنْ لا تقيةَ له4: آن كسي كه تقيه نكند دين ندارد» گرچه بنا بر قول مشهور تقيه را از باورهاي خاص شيعه شمرده‌اند و مخالفان شيعه از آن به تظاهر كردن به كفر و فسق و رضا دادن بدين معاني5 نيز تفسير و تعبير كرده‌اند، امّا اختفاي خردمندانة باورها آن‌جا كه انسان در معرض خطر است نه فقط امري شيعي و اسلامي كه امري انساني است و تاريخ مبارزات سياسي در سراسر جهان گواه درستي اين ادعاست.

مآخذ:

  1. شيخ‌ مفيد. تصحيح الاعتقاد. همراه ترجمة فارسي اعتقادات صدوق، تهران: بي‌تا، 131؛ فاضل مقداد. اللّوامع الالهيه. تصحيح قاضي طباطبايي، تبريز: 323- 324؛ مرتضي بن داعي‌حسني رازي. تبصرة العوام. تصحيح عباس اقبال، تهران: 1313ق، 33.
  2. شيخ‌ مفيد. تصحيح الاعتقاد. 131؛ همو. اوائل المقالات. به كوشش مهدي محقق، تهران: 1372، ص55؛ فاضل مقداد. اللّوامع الالهيه. 323- 324.
  3. شيخ صدوق. (ابن بابويه). اعتقادات. ترجمة فارسي، تهران: بي‌تا، 132- 133.
  4. آقا جمال خوانساري. شرح بر غُرر و دُرر آمدي. تصحيح ميرجلال‌الدين محّدث، تهران:  ،  ، 6/404.
  5. اشعري. مقالات الاسلاميين. تصحيح محمد محيي‌الدين عبدالحميد، قاهره: 1389ق/ 1969م، 2/162.
    اصغر دادبه