Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

تنبور، سازي از خانوادة سازهاي زه صدا*يِ مضرابيِ دسته بلند و كاسه‌اي نيمه گلابي.

اين ساز در منطقه‌ي وسيعي از آسيا و آفريقا با تفاوت‌هايي در ساختمان، شكل، اندازه، نام و شيوه‌هاي اجرايي رايج است. تنبور ايراني، سازي از خانواده‌ي دوتار است و در قديم همه انواع سازهاي اين خانواده را تنبور مي‌ناميدند. تبنور تنها ساز از اين خانواده است كه امروزه در غرب ايران به كار مي‌رود. اگر چه حوزه‌ي اصلي رواج تنبور ناحيه‌ي كرمانشاهان و شمال لرستان است، وليكن هر كجا كه جماعت كردهاي يارسان باشند، تنبور نيز تداول دارد. تنبور، يك ساز كهن ايراني و ساز مخصوص مراسم مذهبي- آئيني گروه يارسان به شمار مي‌رود و مقدس شمرده مي‌شود. تنبور در منطقه‌ي گوران و كرند به تَمُيرَه، در منطقه‌ي صحنه به تَمُيرَه و در ميان لك‌هاي لرستان و كرمانشاهان به تموره معروف است.

در مجالس مذهبي يارسان، تنبور مي‌نوازند و ظاهراً اين از بدو شكل‌گيري گروه يارسان از ملزومات مجلس ذكر آنها بوده است تنبور از يك كاسه طنيني به شكل نيمه‌گلابي كه روي آن را به صفحه‌ي چوبي پوشانده‌اند، دسته‌اي بلند، دو و اخيراً سه وتر فلزي، 13 تا 14 دستان، خرك، سيم و دو يا سه گوشي ساخته مي‌شود. تنبور را با انگشتان دست مي‌نوازند. در قديم از اين ساز گاهي در مجالس عروسي نيز استفاده مي‌كرده‌اند و پرتوار اصلي اين ساز در ناحية كرمانشاهان شامل مقام‌هاي حقاني يا كلام و مقام‌هاي مجلسي يا باستاني است مقام‌هاي حقاني موسيقي مذهبي و آئيني يارسان در پرتواري مقدس بشمار مي‌آيند.     


منابع و مآخذ:

  • اصلاعات اين مدخل از طريق كارميداني و مطالعه‌ي ساز در محل بدست آمده است.
  • مشروح اين اطلاعات در جلد اول دايره‌المعارف سازهاي ايران.

    محمدرضا درويشي، ماهور 1380 منعكس است.  
     محمدرضا درویشی