Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

توبه، اصطلاحي ديني، اخلاقي و عرفاني، به معناي بازگشت به سوي خدا. بندة گناهكار از گناهان خويش پشيمان و نادم مي‌شود و از خداوند مي‌خواهد كه او را ببخشايد. براي پذيرش توبه شرايط بسياري ذكر كرده‌اند، اما گاه پشيماني را به تنهايي كافي دانسته‌اند. برخي از ديگر شرايط توبه عبارت‌اند از، حزن، اراده بر ترك گناه و جبران مظالم گذشته، اداي فرايض و رياضت نفس،1 علماي اخلاق بر شرايط مذكور به ويژه جبران خطاهاي گذشته تأكيد فراوان مي‌كنند. جبران معاصي گذشته كدورت گناه را از قلب مي‌زدايد. همچنين توصيه مي‌كنند كه آدمي بايد در خوردن و نوشيدن امساك كند و روزه بگيرد، نماز بخواند، در عبادت بكوشد و همچنين در قبال هر رفتار ناصواب، حسنه‌اي مناسب آن انجام دهد. مثلاً اگر در خفا گناهي كرده، طاعتي در خفا كند و اگر آشكارا گناهي كرده است، آشكارا طاعتي انجام دهد.2 توبه در اصطلاح صوفيه، بازگشتن از هر خُلق مذموم و حال بد است به خُلق محمود و حال خوب و سرانجام دور شدن از هر چه كه مانع وصول بنده به خداست3 دربارة اهميت توبه گفته شده كه هر انساني ناگزير از آن است، زيرا پاك بودن خصلت فرشتگان است، همواره در گناه بودن كار شيطان و بازگشتن از معصيت به طاعت از طريق توبه كار آدميان است و هر كه توبه كند با آدم(ع) قرابت و شباهت يافته است.3 بنابراين توبه بر همة مردم واجب و غفلت از آن، از گناهاني كه انسان انجام داده، بدتر است. به علاوه مهم‌ترين قدمي كه سالك در ابتداي سلوك مأمور به آن مي‌شود، توبه است و آن را اولين منزل و باب الابواب دانسته‌اند.4

 

مآخذ:

  1. كاشاني، عزالدين محمود بن علي. مصباح‌الهدايه و مفتاح الكفايه. چاپ جلال‌الدين همايي، تهران: 1367ش، 368- 369.
  2. فيض‌كاشاني، محمد بن شاه مرتضي. الحقائق في محاسن الاخلاق. چاپ محسن عقيل، قم: 1409ق، 293.
  3. غزالي، محمد بن محمد. كتاب الاربعين في اصول الدين. بيروت: 1408ق، 4/3.
  4. مكي، ابوطالب. قوت القلوب في معاملة المحبوب و وصف طريق المريد الي مقام التوحيد. قاهره: 1310، 1/179، 181.
امیرحسین ساکت‌اف