Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

ثنويت، اعتقاد به وجود دو خالق و مدبر در عالم. معتقدان به دو خالق را ثنوي و نيز زنديق ناميده‌اند.1 اساساً قول به دو مبداء براي جهان، پديده‌اي كهن است كه از آن به دو گانه انگاري يا ثنويت ياد مي‌شود. آراي فرقه‌هاي مختلف ثنوي و بزرگان آن فرقه‌ها، به رغم وحدت در قول به دو خدا (فاعل خير و فاعل شر) در فروع با هم متفاوت است. بحث از قديم بودن دو خدا يا حادث بودن خداي شر، نحوة حدوث خداي فاعل شر، پيدايي عالم و ويژگي‌هاي هر يك از دو خدا، از مهم‌ترين اختلاف نظرهاي فرعي در ميان فرقه‌هاي ثنوي است. متكلمان مسلمان نيز در دو جا به بحث از ثنويت و رد آن پرداخته‌اند. 1- در اثبات توحيد و به اقتضاي آن، نفي ثنويت مي‌شود.2 2- در بحث رنج‌ها  و شرور و حكمت آن‌ها. چون مهم‌ترين توجيه ثنويون براي قول به دو مبداء، وجود شر در عالم است3 مي‌توان گفت عقيدة ثنويون بر سه مقدمه استوار است: مقدمة اول، خارج نبودن امور عالم از دو حال، خير يا شر. مقدمة دوم، قول به تضاد ميان خير و شر و مقدمة سوم منع صدور افعال متضاد از فاعل واحد.3 در نتيجة اين مقدمات ثنويون معتقد بودند كه در عالم دو خالق وجود دارد كه يكي خالق همة خيرها و ديگري خالق همة شرهاست.

 

مآخذ:

  1. ابن‌منظور. ذيل «زنديق»؛ سمعاني. 3/173.
  2. ابن‌ميثم. قواعد المرام في علم الكلام. قم: 1398ق، 100- 101.
  3. جرجاني، علي بن محمد. شرح المواقف. چاپ محمد بدرالدين نعساني حلبي، مصر: 1907، 8/43.

                      ثنوّيه← ثنويت
امیرحسین ساکت