Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

جامي، اهل سنت و حنفي مذهب بود.1 وي از سال‌هاي آغاز تحصيلش در سمرقند به تصوف گراييد. در اين دوره با تعليمات نقشبنديه2 آشنا شد و پس از بازگشت به هرات، سعدالدين كاشغري را به عنوان مرشد خويش برگزيد، و پس از مرگ كاشغري، جامي با خواجه عبيدالله احرار، آشنايي و قرابت يافت3 كه بعدها از نظر فكري هم بسيار از او تأثير پذيرفت.4 مجموعه آثار جامي نشان مي‌دهد كه وي روش سلوك در طريقت نقشبنديه را پيوسته تأييد و تبليغ مي‌كرده، و رساله‌اي هم دربارة سلسله انتساب نقشبنديه نوشته است.5 جامي به عنوان يكي از بزرگ‌ترين شارحان تصوف به ويژه تصوف ابن‌عربي، آثار بسياري در زمينة معرفي و شرح موضوعات تصوف از خود به جاي گذاشته است. مي‌توان گفت زيربناي عقايد صوفيانة جامي، عقيدة وحدت وجود ابن‌عربي است. با اين تفاوت كه جامي وحدت وجود را با شريعت منطبق مي‌نمايد و اصولاً ميان اين دو منافاتي نمي‌بيند. و شرط لازم براي درك سخنان پيامبر را در اين دو قاعده دنبال مي‌كند: طهارت ظاهر، يعني رعايت موازين شرعي و پرهيز از خلاف آن؛ طهارت باطن، كه عبارت است از قطع توجه از ماسوي‌الله.6

 

مآخذ:

  1. صفا، ذبيح‌الله. تاريخ ادبيات در ايران. تهران: 1363ش، 4/354.
  2. ← نقشبنديه
  3. نجيب‌مايل هروي، جامي. تهران: 1377ش، 222.
  4. جامي. نفحات الانس. مقدمه محمود عابدي، تهران: 1370، 9-10.
  5. هروي. همان. 230- 231.
  6. جامي. مثنوي سلامان و ابسال. چاپ زهرا مهاجري، تهران: 1376، مقدمه /22.

    توجه: اين مقاله از منظري عرفاني تأليف شده است. بديهي است مقاله‌اي كه اهل ادب در باب جامي نوشته‌اند بايد با اين مقاله تلفيق شود.
امیرحسین ساکت‌اف