Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

جايزة كتاب سال جمهوري اسلامي ايران، اين جايزه از 1362ش و با هدف ارتقاي فرهنگ جامعة اسلامي؛ حفظ استقلال و هويت فرهنگي؛ و حمايت و تشويق مؤلفان، مترجمان، و مصححان كشور آغاز شده و تاكنون ادامه يافته است.1

وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي كه عهد‌ه‌دار اين انتخاب است، هر سال از طريق وسايل ارتباط جمعي از كلية ناشران، مؤلفان، مترجمان، ومصححان كشور درخواست مي‌كند تا نسخه‌اي از كتاب‌هايي كه براي نخستين بار در طي سال قبل منتشر كرده‌اند، به «دبيرخانة كتاب سال» ارسال كنند.2 اين كتاب‌ها در رشته‌هاي مختلف و در سه بخش تأليف، ترجمه، و تصحيح مورد ارزيابي قرار مي‌گيرد.3 ارزشيابي كتاب‌ها در دو مرحله انجام مي‌شود و سرانجام رأي نهايي صادر مي‌گردد. اين ارزشيابي تابع ضوابطي است كه بخشي از آن‌ها عبارت است از: 1) ارتقابخشي به سطح علمي و فرهنگي كشور؛ 2) سليس بودن زبان اثر و رعايت قواعد دستور زبان فارسي؛ و 3) داشتن كيفيت مطلوب از نظر صورت طبع و نكات فني چاپ.4

هيئت داوران از ميان استادان حوزه و دانشگاه و ساير صاحب نظران علمي و فرهنگي كشور به پيشنهاد ادارة كل مراكز و روابط فرهنگي، تصويب معاون فرهنگي، و تأييد وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي دعوت مي‌شوند.5 اين جايزه شامل لوح تقدير مقام رياست جمهوري و سكه‌هاي بهار آزادي است كه هر سال در دهة فجر (12-22بهمن) توسط شخص رئيس جمهور به برندگان اعطا مي‌گردد گاه، بنا به تشخيص هيئت داوران، آثاري نيز به عنوان «كتاب شايسته» يا «قابل تقدير» معرفي مي‌شوند.6 نخستين دورة جايزة كتاب سال جمهوري اسلامي ايران در بهمن 1362ش برگزار شد كه بر خلاف دوره‌هاي بعدي، شامل كتاب‌هاي نخستين چاپ بود كه از تاريخ 22 بهمن 1357ش تا پايان 1361ش منتشر شده بودند.7

از 1372ش جايزة ديگري نيز در سياست‌هاي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي گنجانده شد. اين جايزه با عنوان «جايزة جهاني كتاب سال جمهوري اسلامي ايران»، هم‌زمان با جايزة كتاب سال، در همان مراسم اعطا مي‌گردد. نوع اين جايزه نيز لوح تقدير رئيس جمهوري و سكه‌هاي بهار آزادي است كه با هدف شناسايي و معرفي آثار برگزيدة جهاني در دو حوزة «مطالعات اسلامي»، و «مطالعات ايراني»، و بزرگداشت پديدآورندگان آن‌ها اعطا مي‌شود. بر طبق اين طرح، فقط كتاب‌هايي بررسي مي‌شوند كه براي نخستين بار در طي سال ميلادي قبل، در خارج  از كشور (با هر زباني)، منتشر شده‌اند.8

در 1379ش وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي طرح ديگري را با نام «معرفي آثار برگزيدة ترجمه و تأليف به زبان‌هاي غير فارسي» برگزار كرد. هدف اين طرح شناسايي و معرفي اين آثار و بزرگداشت پديدآورندگان آن‌هاست و در مراسم كتاب سال اجرا مي‌گردد. بر اساس آن، همه ساله كتاب‌هايي كه براي نخستين بار، در سال قبل، و به زبان‌هاي غيرفارسي ترجمه يا تأليف شده‌اند بررسي و به پديد آورندگان آن‌ها لوح‌ تقدير و سكه‌هاي بهار آزادي اهدا مي‌شود.9

 

مآخذ:

  1. آيين نامة انتخاب كتاب سال جمهوري اسلامي ايران... . وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، مصوب 16/1/1375.
  2. همان. مادة 4.
  3. همان. مادة 5 و 6.
  4. همان. مادة 7 و 8.
  5. همان. مادة 8، تبصرة 1.
  6. همان. مادة 1، تبصرة 1.
  7. سلطاني، پوري؛ راستين، فروردين. دانشنامة كتابداري و اطلاع‌رساني. ذيل «جايزه كتاب برگزيدة سال».
  8. بروشور جايزة جهاني كتاب سال جمهوري اسلامي ايران. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، 1379.
  9. گزارش نخستين دورة اجراي طرح معرفي آثار برگزيدة ترجمه و تأليف به زبان‌هاي غير فارسي. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، 1379.
ایرج فرجی