Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

جبهة ملي، ائتلافي از احزاب و تشكل‌هاي سياسي در تاريخ معاصر ايران.

اين تشكل در پي آزادي‌هاي سياسي دهة 1320ش، در آبان 1328ش تشكيل شد. هستة اولية آن با گروهي 20 نفره شكل گرفت كه در اعتراض به روند انتخابات دورة شانزدهم مجلس شوراي ملي*، در دربار متحصن شده بودند. پس از خارج شدن از تحصن و عدم تحقق خواسته‌هايشان، در خانة دكتر محمد مصدق* گرد آمدند و در اول آبان ماه بنيانگذاري جبهة ملي را اعلام كردند.1 عبدالقدير آزاد، مظفر بقايي، شمس‌الدين اميرعلايي، سيد ابوالحسن حايري‌زاده، ارسلان خلعتبري، عباس خليلي، احمد زيرك‌زاده، كريم سنجابي، سيد علي شايگان، سيد محمود نريمان، سيد محمدرضا جلالي نائيني، ابوالحسن عميدي نوري، حسن صدر، سيد حسين فاطمي، سيد حسين مكي، احمد ملكي، يوسف مشار، رضاكاوياني و آيت‌الله سيد جعفر غروي تحت رهبري مصدق، بنيانگذاران آن محسوب مي‌شوند.2 ملي كردن صنعت نفت* از طريق مبارزات قانوني و پارلماني، تشكل‌هاي مختلفي را به عضويت جبهة ملي درآورد و سازماندهي جديد بخشيد كه حزب ايران* و حزب ملت ايران* و نهضت خداپرستان ناسيوناليست* از جملة آنهاست. ملي كردن صنعت نفت در 29 اسفند 1329ش تحقق يافت و در ارديبهشت 1330ش هم مصدق تا 28 مرداد 1332ش نخست‌وزيري را به دست گرفت. پس از آن جبهة ملي دوم (1339-1343ش) و جبهة ملي سوم (1344-1356ش) و چهارم (1356-1360ش) نيز تشكيل شدند.3 اين جبهه كماكان در داخل ايران به صورت نيمه علني فعاليت دارد و شاخة خارج از كشور آن داراي تشكيلات رسمي و علني است.

 

مآخذ:

  1. زعيم، كورش. جبهة ملي ايران از پيدايش تا كودتاي 28 مرداد. تهران: تاخ ـ ايران‌مهر، 1378، ص 60-69؛ مديرشانه‌چي، محسن. احزاب سياسي ايران با مطالعة موردي نيروي سوم و جامعة سوسياليست‌ها. تهران: رسا، 1375، ص 85.
  2. زعيم. همان. ص 64-65.
  3. جبهة ملي به روايت اسناد ساواك. تهران: مركز بررسي اسناد تاريخي وزارت اطلاعات، 1379، ج 1، ص نه - شانزده؛ نوذري، عزت‌الله. تاريخ احزاب سياسي در ايران. شيراز: نويد شيراز، 1380، ص 59-73. 
جعفر گلشن