Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

جزيه، ماليات سرانه كه مسلمانان بنا بر حكم قرآن در آية جزيه (سورة توبه، 29) هر ساله از اهل كتاب در سرزمين‌هاي مغلوب اسلامي مي‌گرفتند.

جزيه، خراج زمين است1 و آن‌چه از ذمّي و اهل كتاب گيرند.2 جزيه، از ريشة آرامي و برگرفته از واژة «گَزْيت» يا «سرگزيت» در زبان سرياني است3 و با ماليات سرانه‌اي كه بر ملل مغلوب و گاه اتباع كشور بسته مي‌شود، برابري مي‌كند.4 جزيه، در فقه، مالي را گويند كه پيروان مذاهب ديگر مانند يهود، نصاري‌ و زرتشت به حكومت اسلام  پرداخت مي‌كنند، در ازاي سكونت ايشان در قلمرو حكومت اسلام، براي مدت معيّن، به گونه‌ي كه جان و مال و ناموس ايشان در حمايت حكومت اسلام باشد؛5 نيز، عقدي است ميان حكومت اسلام و يك يا عده‌اي از پيروان مذاهب ديگر (يهوديان، مسيحيان و زرتشتيان) كه براساس آن، در ازاي سكونت در قلمرو اسلام به حكومت اسلام، جزيه مي‌پرداختند.6 جزيه، در ميان ملل متمدن قديم، از جمله يونانيان و روميان وجود داشته است و از مستحد ثات اسلام نيست؛ يونانيان از مردم سواحل آسياي صغير در مقابل تهاجم فنيقي‌ها و روميان از مردم مغلوب شده، جزيه دريافت مي‌كردند.7 جزيه در سال نهم هجري، مقرر شده و در زمان حكومت خلفا از ساكنان سرزمين‌هاي فتح شده دريافت مي‌گرديد.8

 

مآخذ:

  1. نفيسي، علي‌اكبر. فرهنگ نفيسي (ناظم‌الاطباء)؛ شيخ احمدرضا. متن اللغة؛ منتهي الارب؛ اقرب الموارد.
  2. متن اللغة؛ اقرب الموارد.
  3. اوشيدري، جهانگير. دانشنامة فرديسنا. تهران: نشر مركز، 233؛ امام  شوشتري، محمدعلي. فرهنگ واژه‌هاي فارسي در زبان عربي. تهران: بهمن 1347، 157.
  4. جعفري‌لنگرودي، محمدجعفر. مسبوط در ترمينولوژي حقوق. تهران: گنج دانش، 1383، 1548.
  5. جعفري‌لنگرودي، محمدجعفر. ترمينولوژي حقوق. تهران: گنج دانش، 1381، 195- 196.
  6. همانجا.
  7. جرجي‌زيدان، تاريخ تمدن. ج1، 169- 171.
  8. سورة 9/29.
    اسدالله معظمی گودرزی