Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

جلفا، نام شهرستان و شهري است در شمال استان آذربايجان شرقي، در مرز جمهوري آذربايجان (جمهوري خودمختار نخجوان)، همنام با شهري در آن سوي مرز.

شهرستان جلفا برابر آخرين تغييرات كشوري در 1384ش، داراي 3 شهر، 2 بخش و 5 دهستان است1 كه از شمال  با نخجوان و ارمنستان، از شرق با شهرستان كليبر، از غرب با شهرستان ماكو و از جنوب با شهرستان‌هاي ورزقان و مرند، همسايه است.2 آب و هواي آن نيمه خشك و معتدل مايل به گرم با بارندگي اندك است.3

شهر جلفا با مختصات جغرافيايي "00 '38  ْ45 طول شرقي و "30 '56  ْ38 عرض شمالي،4 با نام‌هاي «اريام»، «جولاهه» و ارتفاع 710 متر از سطح دريا،5 در فاصلة 137 كيلومتري مركز استان (تبريز) و در فاصلة 751 كيلومتري تهران واقع است.6 جلفا با راه‌آهن و راه شوسه درجة يك به شهرهاي استان و نيز به نخجوان مرتبط است7 و به لحاظ موقعيت مرزي و مواصلاتي داراي اهميت و از نظر مبادلة كالا و رفت و آمد مسافران بين ايران و همسايگان شمالي در سال‌هاي اخير رونق بسيار يافته است.

پل قديمي بر روي رود مرزي ارس و نيز برخي آثار تاريخي ديگر چون كليساي «سن استپانوس» و آتشكدة «كُل تپه» حكايت از قدمت و نيز موقعيت مهم ارتباطي اين شهر دارد.8

شاه عباس اول، ارمنيان اين شهر را به اصفهان كوچاند و آنان را در محله‌اي كه بعدها جلفا ناميده شد، سكنا داد.9 اين مهاجرت گرچه در آباداني اصفهان مؤثر بود، اما تخلية نسبي شهر كوچك جلفا از ساكنان آن، موجب كندي رشد و توسعة شهر، در مقطعي از تاريخ خود گرديد.

جمعيت شهر جلفا در 1375ش تعداد 5627 تن بود،10 كه برابر برآورد انجام شده، در 1384ش، به 5841 تن رسيده است.11

 

مآخذ:

  1. دفتر تقسيمات كشوري. نشرية عناصر و واحدهاي تقسيمات كشوري. تهران: دفتر تقسيمات كشوري (وزارت كشور)، 1384.
  2. اطلس گيتاشناسي استان‌هاي كشور. تهران: گيتاشناسي، 1383.
  3. اهلرز، اكارت. ايران: مباني يك كشورشناسي جغرافيايي. ترجمة محمدتقي رهنمايي، ج 1، چ 1، تهران: مؤسسة جغرافيايي و كارتوگرافي سحاب، 1365، ص 138 و 139.
  4. جعفري، عباس. نقشه‌خواني گيتاشناسي. چ 9، تهران: گيتاشناسي، 1383، ص 114.
  5. چكنگي، عليرضا. فرهنگنامة تطبيقي نام‌هاي قديم و جديد مكان‌هاي جغرافيايي ايران و نواحي مجاور. چ 1، مشهد: بنياد پژوهش‌هاي اسلامي، 1378، ص 189.
  6. سازمان حمل و نقل و پايانه‌هاي كشور (وزارت راه و ترابري). اطلس جاده‌هاي ايران (ويرايش دوم). تهران: همشهري، 1380، ص 134.
  7. همان. ص 2.
  8. جعفري، عباس. گيتاشناسي ايران. ج 3، دايرة‌المعارف جغرافيايي ايران، چ 1، تهران: گيتاشناسي، 1379، ص 337.
  9. لسترنج، گاي. جغرافياي تاريخي سرزمين‌هاي خلافت شرقي. ترجمة محمود عرفان. چ6، تهران: شركت انتشارات علمي و فرهنگي، 1383، ص180؛

    Lestrange, G. The Lands of the Eastern Caliphate. Cambridge: University Press, 1905, P. 167.
  10. نورالهي، طه. توزيع و طبقه‌بندي جمعيت شهرهاي ايران در سرشماري‌هاي 75-1335. تهران: مركز آمار ايران (سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور)، 1382، ص 179.
  11. مركز آمار ايران. بازسازي و برآورد جمعيت شهرستان‌هاي كشور بر اساس محدودة سال 1380. تهران: مركز آمار ايران (سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور)، 1382، ص 32.
غلامحسین تکمیل‌همایون