Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

جمال‌الدين عبدالرزاق اصفهاني (سدة 6 ق) شاعر.

جمال‌الدين محمد فرزند عبدالرزاق اصفهاني و پدر كمال‌الدين اسماعيل اصفهاني شاعر بود.1 در آغاز پيشة زرگري داشت و نقاشي هم مي‌كرد. وي پس از آن به شاعري روي آورد.2 در علم سياق* (شيوه‌اي سنتي و قديم در محاسبات و دفترداري) و حساب نيز مهارت زيادي كسب كرد.3 جمال‌الدين بيشتر عمرش را در اصفهان گذراند و گويا براي امرار معاش به آذربايجان و مازندران هم سفرهايي داشت.4 همچنين احتمال داده‌اند كه وي به گنجه نيز سفر كرده و در آنجا با حكيم نظامي گنجوي* ملاقات داشته است.5 او با برخي از شاعران معاصر خود چون انوري*، خاقاني* و رشيد وطواط* مشاعره و مكاتبه داشت.6 در قصيده سرايي از شيوة سنايي*، انوري* و مسعود سعد سلمان* پيروي و تقليد مي‌كرد. جز قصيده در غزلسرايي نيز مهارت داشت. اشعار وي در عين سادگي و بي تكلفي از بلاغت و صنايع ادبي بهره‌مند است. از جملة ممدوحان وي مي‌توان نصرةالدين جهان پهلوان محمد محمد (حك 568ـ581 ق / ؟م) و طغرل بن ارسلان (حك 571ـ590 ق / ؟م) را نام برد.7 بيشتر اشعارش به موعظه و تنبيهات اختصاص دارد، به جز چند قصيده كه در مدح آل صاعد سروده است.8 مكاتيب منظوم او به خاقاني شهرت بسيار دارد. ديوان شعر اصفهاني مشتمل بر 5000 بيت است.9

 

مآخذ:

1ـ فروزانفر، بديع‌الزمان. سخن و سخنوران، ‌تهران: خوارزمي، چ 2، 1350 ش، ص 547.

2ـ مصاحب، غلامحسين. دايرةالمعارف فارسي، تهران: جيبي، چ 1، 1381 ش، ج 1، ص 746 (ذيل جمال‌الدين عبدالرزاق).

3ـ واله داغستاني، عليقلي. تذكرة رياض‌الشعراء، با مقدمه، تصحيح و تحقيق سيد محسن ناجي نصرآبادي، تهران: اساطير، چ 1، 1384 ش، ج 1، ص 481.

4ـ صفا، ذبيح‌الله. تاريخ ادبيات در ايران، تهران: ابن سينا، چ 4، 1347 ش، ج 2، ص 731.

5ـ وحيد دستگردي، حسن. ديوان كامل استاد جمال‌الدين محمد بن عبدالرزاق اصفهاني، 1320 ش، ص يز (مقدمه).

6ـ مصاحب، غلامحسين. همان جا.

7ـ فروزانفر، بديع‌الزمان. همان، ص 548، 549، 552، 553 (به اختصار).

8ـ امين احمد رازي. تذكرة هفت اقليم، با تصحيح، تعليقات و حواشي سيدمحمدرضا طاهري (حسرت)، تهران: سروش، 1378 ش، ج 2، ص 916.

9ـ هدايت، محمود. گلزار جاويدان، تهران: وزارت فرهنگ و هنر (سابق)، 1351، ج 1، ص 326.

ابوالقاسم رادفر