Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

حاتمي، علي (1323-1375)، نويسندة نمايش‌نامه و فيلم‌نامه و كارگردان، كه «ايراني‌ترين‌ فيلم‌ساز ايراني‌» لقب‌ گرفته است. عباس‌علي‌ حاتمي، كه در تهران متولد و در همين شهر بر اثر ابتلا به سرطان درگذشت، يكي‌ از چهره‌هاي‌ اصلي ‌سينماي‌ ايران‌ است. در ميان ‌فيلم‌سازان همنسل‌ و نسل‌ پس‌ از خودش‌ مانندي ‌ندارد. از همان‌ آغاز فعاليت فيلم‌سازي درصدد خلق‌ آثاري‌ بود كه‌ در سينماي‌ ايران‌ تقريباً بي‌سابقه است. در دهة‌ 1340 با تحقيق‌ در افسانه‌هاي‌ خيال‌انگيز ايراني‌ نمايش‌نامه‌اي‌ با عنوان‌ «ديب‌» (ديو) نوشت، و در پي خلق زباني با بافت‌ آهنگين‌ برآمد. در 1349 حسن‌ كچل* را براساس‌ نمايش‌نامه‌اي‌ از خودش‌ جلوي‌ دوربين‌ برد. تلاش‌ حاتمي‌ در اين فيلم معطوف‌ به‌ خلق‌ اثري‌ بود كه‌ از حيث‌ساختار و مايه‌ و موضوع‌ اثر داراي‌ امتياز و تازگي‌هاي‌ نظرگيري‌ باشد. سبك‌ و سياق‌ حاتمي‌ در حسن‌ كچل‌ و بعد از آن‌ باباشمل ‌(1350) و خواستگار (1351) متأثر از سنت سخن‌وري‌ و نقالي‌ است‌.

او سينما را وسيله‌‌اي براي‌ نمايش ارزش‌ها و سنت‌هاي‌ ملي‌ مي‌دانست‌، و در جزييات‌ فيلم‌ تعلق خاطر خود را به‌ ملاحظات‌ و شواهد تاريخي‌ نشان‌ داد. همان‌طور كه در فيلم‌هاي ستارخان‌ (1351)، حاجي‌ واشنگتن‌ (1361)، كمال‌الملك‌ (1363)، جعفرخان‌ از فرنگ ‌برگشته‌ (1363)، دلشدگان‌ (1370) و مجموعه‌هاي تلويزيوني ‌سلطان‌ صاحبقران‌ (1354) و هزاردستان‌ (66-1357) نشان داد هدف‌اش بررسي‌ سياسي‌ ماجراهاي‌ تاريخي‌ نبود‌، بلكه‌ همواره ‌مي‌خواست‌ جنبه‌هاي‌ انساني‌ و عاطفي‌ «آدم‌هاي‌ تاريخي‌» را نشان‌ بدهد. اگر لازم مي‌شد واقعيت‌ها‌ي تاريخي را وارونه نشان مي‌داد تا ساختار اثر خود را هر چه‌ نمايشي‌تر از كار درآورد. زبان‌ و لحن‌ در آثار حاتمي‌ نقش‌ و سهم‌ ويژه‌اي‌ دارد، و مشخص‌كنندة ‌هويت‌ آدم‌ها و موضوع‌ اصلي‌ اثر و بيان‌‌كنندة ‌ديدگاه او است‌. همان‌قدر كه‌ به تزيين‌ صحنه‌ و تركيب‌بندي‌ نماها اهميت‌ مي‌داد به‌ بافت‌ و لحن‌ گفت‌وگوي‌ آدم‌ها عنايت‌ فراوان‌ داشت‌.1

 

مآخذ:

نيز نك: «حسن كچل».

1- كوتاه شدة مقالة مفصل نگارنده با عنوان «علي حاتمي: رو در روي دو نسل»، مندرج در «معرفي و نقد فيلم‌هاي علي حاتمي»، غلام حيدري، دفتر پژوهش‌هاي فرهنگي، 1375، ص 165-17.

عباس بهارلو