Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

حدوث و قدم، حدوث به معني پيدا شدن امري تازه و نو است و در مقابل قدم قرار دارد. در فلسفه و كلام، اصطلاحي است كه از ديدگاه هستي شناسي و جهان‌شناسي مطرح مي‌شود. 1) ديدگاه هستي‌شناسي: حدوث، مسبوقيت به غير و قدم، عدم مسبوقيت به غير است.1 در صورتي كه اين مسبوقيت به زمان باشد يعني زمان، قبل يك موجود قرار داشته و موجود در بستر زمان پديد آيد از اين پديد آمدن به حدوث زماني و از موجودي كه در بستر زمان پديد آمده است به حادث زماني تعبير مي‌شود مثل حيوان و انسان2 و در صورتي كه مسبوقيت به علت باشد، از آن به حدوث ذاتي تعبير مي‌شود و هر آن‌چه را كه معلول علت باشد، امّا در بستر زمان پديد نيايد حادث ذاتي مي‌نامند مثل عقول در نظر حكما. 2) ديدگاه جهان‌شناسي: فيلسوفان بدان سبب كه بنيادهاي جهان (=  مجردات، افلاك، عناصر، ماده) را فرا زمان مي‌شمارند جهان را قديم زماني (= ازلي) و حادث ذاتي مي‌دانند و برآنند كه جهان (= بنيادهاي جهان) ازلي است، امّا معلول خداست و متكلمان برآنند كه جز خدا هيچ چيز قديم (= ازلي) نيست و چون مرادشان از قديم و حادث، تنها قديم و حادث زماني است، لاجرم جهان را حادث زماني مي‌دانند. در ميان فلاسفه، تنها صدرالمتألهين به گونه‌اي متفاوت با متكلمين و با تكيه بر حركت جوهري، حدوث زماني عالم را اثبات مي‌كند.3 بنابراين: حدوث زماني يعني هم معلول بودن هم در زمان بودن؛ حدوث ذاتي، يعني معلول بودن؛ قِدَم زماني يا ازليت يعني در زمان نبودن، امّا معلول بودن؛ قدم ذاتي (كه ويژة خداست) يعني در زمان نبودن و معلول نبودن.

 

مآخذ:

  1. سبزواري، ملاهادي. شرح منظومة حكمت. ص112.
  2. ابن‌سينا. كتاب‌ الحدود. مادة «احداث زماني».
  3. ملاصدرا. اسفار اربعه. 3/ فصل 33؛ سبزواري، ملاهادي. شرح منظومة حكمت. ص62.
اصغر دادبه