Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

حزب دمكرات ايران، از احزاب سياسي ايران كه در اوضاع آشفتة ناشي از هجوم قواي روسيه و انگليس پس از جنگ جهاني دوم توسط قوام‌السلطنه* تشكيل شد. احمد قوام‌السلطنه در 1324ش نخست وزيري وقت اين حزب را به پيشنهاد مظفر فيروز و به رهبري خود تشكيل داد.1 كميتة مركزي حزب از دو گروه اشراف شمالي ضد انگليسي و روشنفكران غير توده‌اي تركيب يافت و محمد ولي فرمانفرما، ابوالقاسم صدرا حسيني، سردار فاخر حكمت، ملك الشعراء بهار، محمود محمود، حسن ارسنجاني عضو كميتة مركزي و سيدهاشم وكيل، ابوالحسن عميد نوري، مظفر بقايي و حسين مكي از اعضاء فعال آن بودند2 بدين ترتيب قوام سعي داشت از جناح‌هاي مختلف سياسي براي شكست دادن نامزدهاي سلطنت طلب و طرفدار انگليس در انتخابات آينده و بسيج اصلاح‌گران غير كمونيست و جلب نظر افراد ملي براي برقراري توازن در برابر حزب توده استفاده كند.3 برخي از اهداف حزب عبارت بودند از: اصلاحات گستردة اقتصادي، اجتماعي و اداري4 و تجديد نظر اساسي در نيروهاي امنيتي كشور.5 روزنامه‌هاي دمكرات ايران (ارگان حزب)، فرمان (روزنامة عصر حزب)، ديپلمات (ارگان كميتة مركزي حزب) و بهرام (ويژة دانش‌آموزان و دانشجويان) به بيان وديدگاه‌هاي اين حزب مي‌پرداختند.6 مخالفت گسترده با قوام از سوي كساني چون سردار فاخر حكمت (از اعضاء مؤسس آن حزب)7 باعث اشغال دفتر حزب و تعطيلي آن در 1327ش شد.

 

مآخذ:

  1. طيراني، بهروز (به كوشش). اسناد احزاب سياسي ايران. تهران: سازمان اسناد ملي ايران، 1373ش، ج1، ص502.
  2. الهي، حسين. احزاب و سازمان‌هاي سياسي در خراسان. مشهد: دانشگاه فردوسي، 1382ش، ص201.
  3. آبراهاميان، يرواند. ايران بين دو انقلاب. ترجمة احمد گل‌محمدي، محمدابراهيم فتاحي، تهران: نشر ني، 1380ش، ص285.
  4. [حزب دمكرات]، «برنامة حزب». روزنامة دمكرات ايران: 2 آبان ماه 1325ش.
  5. [حزب دمكرات]، «نظام‌نامه حزب». روزنامة دمكرات ايران: 3 آبان‌ماه 1325ش.
  6. برزين، مسعود. شناسنامة مطبوعات ايران (1315- 1375). تهران: بهجت، 1371ش، ص95، 194، 198، 304.
  7. حكمت، س. «نقش من در مجلس»، سالنامة دنيا. شمارة 21، 1341ش، ص250 و 540؛ و [مجلس شوراي ملي] ، صورت مذاكرات دورة پانزدهم قانون‌گذاري، 20 آذرماه 1326ش.
    اکبر قاسمی